Μεταφορική Κινητικότητα
στην Ήπειρο

Ιωάννης Παραβάντης PhD
e-mail: jparavan@cc.uoi.gr
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
site: www.uoi.gr

Ιούνιος 2002




Περιεχόμενα



1. Εισαγωγή
    Αντικείμενο
    Μεθοδολογία
2. Υφιστάμενη κατάσταση
    Γεωγραφία
    Κοινωνία και οικονομία
    Πρωτογενής τομέας
    Δευτερογενής τομέας
    Τριτογενής τομέας
3. Μεταφορική υποδομή
    Οδικό δίκτυο
    Λιμάνια
    Αεροδρόμια
    Σχεδιαζόμενα έργα
4. Επιβατικές μεταφορές
    Βιβλιογραφική επισκόπηση
    Έρευνα αγοράς (ΚΤΕΛ Ιωαννίνων)
5. Εμπορευματικές μεταφορές
 

5.1.

Στατιστική ανάλυση
      Χωροθέτηση
      Οικονομικά στοιχεία
      Μέγεθος επιχειρήσεων
 

5.2.

Έρευνα αγοράς (επιχειρήσεις)
      Επιχειρήσεις
      Μέγεθος επιχειρήσεων
      Εισροές πρώτων υλών
      Εκροές προϊόντων
      Μεταφορές και μεταφορικό κόστος
      Οδική υποδομή
      Σιδηροδρομική υποδομή
      Λιμενική υποδομή
      Αεροπορική υποδομή
      Διαχείριση μεταφορικής υποδομής
      Υλοποίηση μέτρων
6. Ευρωπαίοι εταίροι
      Ιταλία
      Ιρλανδία
      Πορτογαλία
      Ήπειρος
7. Προτεινόμενα μέτρα
Κριτήρια επιλογής
Γενικά μέτρα
Μέτρα για επιβατικές μεταφορές
Μέτρα για εμπορευματικές μεταφορές
8. Ανακεφαλαίωση και συμπεράσματα


1. Εισαγωγή

Αντικείμενο

Στόχος αυτής της μελέτης είναι να προτείνει μέτρα που να ενισχύουν τη μεταφορική κινητικότητα

  1. ανθρώπων (επιβατών)
  2. αγαθών (εμπορευμάτων)

στην περιφέρεια της Ηπείρου.

Η υλοποίηση των μέτρων θα έχει ως αποτέλεσμα:

  1. τη βελτίωση των οικονομικών συνθηκών στην περιοχή
  2. την αποτελεσματικότερη χρήση των συνδυασμένων μεταφορών στην Ήπειρο και τον Αδριατικό Διάδρομο

Μεθοδολογία

Ακολουθήσαμε τα ακόλουθα βήματα για την υλοποίηση της μελέτης:

  1. Περιγραφή της υφιστάμενης κατάστασης του κοινωνικοοικονομικού περιβάλλοντος. Παρατίθενται χαρακτηριστικά του πληθυσμού και εξετάζεται η οικονομία της Ηπείρου στον πρωτογενή, δευτερογενή και τριτογενή τομέα με στόχο την ανεύρεση προβλημάτων. Καταγράφονται τα συγκριτικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της περιοχής. Για τη συλλογή των στοιχείων που αφορούν το κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον έγινε βιβλιογραφική επισκόπηση δεκάδων αναπτυξιακών μελετών και πραγματοποιήθηκαν επαφές με τοπικούς φορείς και επαγγελματικούς συλλόγους.

  2. Καταγραφή της υφιστάμενης μεταφορικής υποδομής. Περιγράφεται η χερσαία, θαλάσσια και αέρια μεταφορική υποδομή τόσο η υφιστάμενη όσον και η σχεδιαζόμενη (συμπεριλαμβανομένων έργων που είναι υπό κατασκευή). Έμφαση δίνεται στην αλληλεπίδραση μεταφορών και φυσικού αλλά και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.

  3. Εκτίμηση της μεταφορικής κινητικότητας για τις επιβατικές μεταφορές. Η εκτίμηση της μεταφορικής κινητικότητας για τις επιβατικές μεταφορές βιβλιογραφικά, κυρίως δε με εκτενή καταγραφή των προβλημάτων που αντιμετωπίζει το ΚΤΕΛ Ιωαννίνων. Έμφαση αποθόδηκε έμφαση στην βιβλιογραφική καταγραφή προβλημάτων αποκλεισμού από την πρόσβαση σε μεταφορές ευπαθών ομάδων πληθυσμού που χαρακτηρίζονται από μειωμένη κινητικότητα, όπως ηλικιωμένοι, μικρά παιδιά, μαθητές, φοιτητές, γυναίκες και μετανάστες.

  4. Εκτίμηση της μεταφορικής κινητικότητας για τις εμπορευματικές μεταφορές. Αναμφισβήτητα το βήμα αυτό είναι το σημαντικότερο της μελέτης. Η εξέταση της μεταφορικής κινητικότητας για τις εμπορευματικές μεταφορές έγινε με διεξαγωγή έρευνας αγοράς δείγματος ευκολίας (convenience sample) 52 εταιρειών (53η εταιρεία ήταν το ΚΤΕΛ Ιωαννίνων που αφορά τις επιβατικές μεταφορές). Καταγράφηκαν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις κατά τη μεταφορά εμπορευμάτων και οι ανάγκες τους όσον αφορά την κατασκευή νέων έργων υποδομής αλλά και τη διαχείριση της υφιστάμενης κατάστασης.

  5. Σύγκριση με Ευρωπαίους εταίρους. Παρόμοιες μελέτες είναι σε εξέλιξη από Ευρωπαίους εταίρους του έργου στο οποίο εντάχθηκε η παρούσα μελέτη:

  6. Με εξαίρεση το "Παρατηρητήριο Κινητικότητας" των Ιταλών (για το οποίο θα μιλήσουμε σε επόμενη ενότητα) οι μελέτες αυτές έχουν μεν ολοκληρωθεί αλλά τα περιεχόμενα τους δεν έχουν ακόμα κοινοποιηθεί ή μεταφραστεί στα Αγγλικά. Η τεχνογνωσία των εταίρων τόσον όσον αφορά τη μεθοδολογία και τα ευρήματα των ερευνών τους αφετέρου δε όσον αφορά την αποτελεσματικότητα διαχειριστικών μέτρων που έλαβαν στο παρελθόν, αξιοποιήθηκαν.

  7. Πρόταση και αξιολόγηση εναλλακτικών μέτρων. Με βάση τα ευρήματα της βιβλιογραφικής έρευνας των επιβατικών μεταφορών και της έρευνας αγοράς των εμπορευματικών μεταφορών, προτάθηκαν μέτρα επίλυσης των μεταφορικών προβλημάτων ώστε να αξιοποιηθεί καλύτερη η υφιστάμενη και σχεδιαζόμενη υποδομή και να βελτιωθεί η μεταφορική κινητικότητα επιβατών (μετρούμενη σε επιβατοχιλιόμετρα ή pass·km) και εμπορευμάτων (μετρούμενη σε τονοχιλιόμετρα ή ton·km). Τα προτεινόμενα μέτρα αξιολογήθηκαν με βάση περιορισμένο αριθμό σημαντικών κριτηρίων ώστε να εκτιμηθεί η πιθανότητα επιτυχούς εφαρμογής τους.

Δυο σημαντικές παράμετροι ελήφθησαν υπόψη από την ομάδα μελέτης κατά την ανάπτυξη των προτεινόμενων μέτρων:


2. Υφιστάμενη κατάσταση

Γεωγραφία

Η Ήπειρος έχει έκταση 9203 km2 (6.9% της έκτασης της Ελλάδας) και περιέχει

Το γεγονός ότι μόνο το 10% της Ηπείρου είναι πεδινή παρουσιάζει μια αντικειμενική δυσκολία στη διεξαγωγή ικανοποιητικών μεταφορών στην περιφέρεια. Λόγω της δυσμενούς μορφολογίας, μόνο 14~15% της έκτασης της περιφέρειας είναι αγροτική γη.

Η Ήπειρος περιλαμβάνει τους εξής νομούς:

  1. Νομός Ιωαννίνων: έκταση 4 999 km2 (3ος μεγαλύτερος νομός της χώρας) που καλύπτει πάνω από το μισό (54%) της Ηπείρου, μόνο 3.5% πεδινές εκτάσεις, πληθυσμός 158 193 εκ του οποίου το 43% είναι αστικό και το 5% ημιαστικό, περιλαμβάνει τα Ιωάννινα που αποτελούν σημαντικό κέντρο παροχής υπηρεσιών
  2. Νομός Θεσπρωτίας: έκταση 1 515 km2, πληθυσμός (1991) 44 188 (εκ των οποίων το 36% απασχολείται στον πρωτογενή τομέα, το 23% στον δευτερογενή και το 41% στον τριτογενή), περιλαμβάνει το λιμένα της Ηγουμενίτσας που αποτελεί πύλη της Ελλάδας προς την Ευρώπη
  3. Νομός Άρτας: έκταση 1 662 km2, 78 719 κάτοικοι (1991, συμπεριλαμβάνουν 27% αστικό πληθυσμό, 6% ημιαστικό και 67% αγροτικό), πρωτεύουσα η Άρτα, σε άμεση γειτονία με τον Αμβρακικό κόλπο που προστατεύεται από τη διεθνή συνθήκη Ramsar (για την προστασία των υδροβιοτόπων)
  4. Νομός Πρέβεζας: έκταση 1 036 km2, πληθυσμός 58 628 (1991, που περιλαμβάνει 22.73% αστικό, 14.69% ημιαστικό και 62.58% αγροτικό πληθυσμό), πρωτεύουσα η Πρέβεζα, 136 000 m2 δασικές εκτάσεις, πλειοψηφία πληθυσμού στον πρωτογενή τομέα

Η Ήπειρος περιλαμβάνει 37 οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης εκ των οποίων οι 18 ανήκουν στο Νομό Ιωαννίνων.

Η Ήπειρος μπορεί να χωριστεί σε 4 ομοειδείς γεωγραφικές ζώνες (ΠΕΠ Ηπείρου):

  1. Μια ζώνη πλάτους 20 km κατά μήκος των Αλβανικών συνόρων. Η ζώνη αυτή διαθέτει περιορισμένους φυσικούς πόρους και χαρακτηρίζεται από χαμηλό βιοτικό επίπεδο και δημογραφικά γηρασμένο πληθυσμό.
  2. Την ορεινή ζώνη που χαρακτηρίζεται από δυσμενές έδαφος και αντίξοες κλιματικές συνθήκες, ελαττούμενο πληθυσμό, ελλείψεις σε υποδομή, πλούσιους και ανεκμετάλλευτους δασικούς πόρους, άφθονους υδατικούς πόρους και (πιθανά) ανεκμετάλλευτους ορυκτούς πόρους.
  3. Το οροπέδιο των Ιωαννίνων που είναι μια δυναμική περιοχή με πληθώρα δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών, αποτελεί τη βάση του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και του Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος (TEI) και φιλοξενεί 15 000 προσωρινούς κατοίκους (φοιτητές και φαντάρους).
  4. Την παραλιακή ζώνη κατά μήκος του Ιονίου Πελάγους, που αποτελεί περιοχή υψηλών δυνατοτήτων ανάπτυξης του αγροτικού τομέα, της αλιείας και του τουρισμού.

Από βιβλιογραφική επισκόπηση μελετών για την περιοχή (BIC Ηπείρου), προκύπτουν τα ακόλουθα συγκριτικά πλεονεκτήματα:

  1. Γεωγραφική θέση
  2. Φυσικοί πόροι
  3. Ανθρωπογενείς δραστηριότητες και πόροι

Επίσης προκύπτουν τα ακόλουθα συγκριτικά μειονεκτήματα:

  1. Υποδομές
  2. Θεσμικό πλαίσιο
  3. Πολιτικό πλαίσιο
  4. Κοινωνικό πλαίσιο

Κοινωνία και οικονομία

Τα ακόλουθα στοιχεία (από ΕΣΥΕ και βιβλιογραφικά στοιχεία) περιγράφουν τα βασικά χαρακτηριστικά του πληθυσμού της Ηπείρου:

Αναλυτικά στοιχεία ανά νομό δείχνουν τη δυναμική ανάπτυξη του νομού Ιωαννίνων, όπως φαίνεται στον επόμενο πίνακα.

Απογραφές 1991 και 2001 κατά νομό και φύλλο
  1991 2001 Μεταβολή (%)
Νομός Άνδρες Γυναίκες ΣΥΝΟΛΟ Άνδρες Γυναίκες ΣΥΝΟΛΟ Άνδρες Γυναίκες ΣΥΝΟΛΟ
Άρτας 39 191 39 528 78 719 38 844 38 490 77 334 -0.9 -2.6 -1.8
Θεσπρωτίας 22 657 21 531 44 188 22 847 22 661 45 508 0.8 5.2 3
Ιωαννίνων 77 866 80 327 158 193 84 461 85 783 170 244 8.5 6.8 7.6
Πρέβεζας 29 700 28 928 58 628 29 800 29 534 59 334 0.3 2.1 1.2
ΗΠΕΙΡΟΣ 169 414 170 314 339 728 175 952 176 468 352 420 3.9 3.6 3.7
ΧΩΡΑ 5 055 408 5 204 492 10 259 900 5 426 660 5 513 111 10 939 771 7.3 5.9 6.6


Η δυναμική αυτή οφείλεται στην ύπαρξη του Οροπεδίου των Ιωαννίνων. Ο πληθυσμός των Ιωαννίνων αποτελεί την ταχύτερα αυξανόμενη ομάδα στην περιφέρεια και είναι χαρακτηριστικό ότι ο νομός Ιωαννίνων (σε αντίθεση με τους υπόλοιπους νομούς) αναπτύχθηκε ταχύτερα από το μέσο όρο της χώρας στις τελευταίες δυο δεκαετίες.

Στη διάρκεια της δεκαετίας 1981-1991 ο πληθυσμός της περιφέρειας αυξήθηκε με μέσο ετήσιο ρυθμό 0.44% (έναντι 0.53% μέσο όρο Ελλάδας), αλλά η Ήπειρος εξακολουθεί να είναι μια πολύ αραιοκατοικημένη περιφέρεια. Ειδικά για το νομό Θεσπρωτίας στοιχεία από πολύ πρόσφατη μελέτη διαχείρισης στερεών αποβλήτων της Περιφέρειας Ηπείρου δείχνει ότι παρουσιάζεται μία πληθυσμιακή αύξηση της τάξης του 22.7% στη δυτική πλευρά του νομού (πεδινοί οικισμοί) ενώ στον υπόλοιπο νομό (ορεινοί οικισμοί) παρατηρείται μία μείωση του πληθυσμού κατά 6.4%. Στη δυτική πλευρά του νομού ζει το 52% του πληθυσμού και στον υπόλοιπο νομό το 48% (1991) ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά των δύο γεωγραφικών ενοτήτων για το έτος 1961 ήταν 40% και 60%. Παρατηρείται λοιπόν μια σαφής μετακίνηση του πληθυσμού από την ενδοχώρα προς τα παράλια του νομού. Το μεγαλύτερο μέρος των κατοίκων του νομού (68%), ζει στους δήμους Ηγουμενίτσας (26%), Φιλιατών (22%), Παραμυθιάς (20%), και κυρίως στους ομώνυμους οικισμούς τους. Τουριστική κίνηση, όπως είναι αναμενόμενο, παρατηρείται κυρίως στη δυτική Θεσπρωτία, όπου και βρίσκονται οι οικισμοί Ηγουμενίτσας, Νέας Σελεύκειας, Συβότων και Πέρδικας.

Στον ακόλουθο πίνακα παρουσιάζονται στοιχεία για το εργατικό δυναμικό και το ποσοστό ανεργίας.

Εργατικό δυναμικό και ποσοστά ανεργίας
  1994 1995 1996 1997
Περιοχή Εργατικό
δυναμικό
(χιλιάδες)
Ανεργία (%) Εργατικό
δυναμικό
(χιλιάδες)
Ανεργία (%) Εργατικό
δυναμικό
(χιλιάδες)
Ανεργία (%) Εργατικό
δυναμικό
(χιλιάδες)
Ανεργία (%)
Ανατολική Μακεδονία & Θράκη 254.5 8.3 258.7 10.3 268.8 10.5 254.5 9.4
Αττική 1 561.6 11.9 1 587.6 11.7 1 600.2 12.4 1 600.8 12.1
Βόρειο Αιγαίο 56.6 8 58 5.5 64 7.7 59 7.5
Δυτική Ελλάδα 255.5 11.5 243 9.7 252.2 9.2 254.2 8.4
Δυτική Μακεδονία 119.4 9.8 119.3 15.2 123 17.2 120.8 14.5
Θεσσαλία 278.1 7.7 282.1 8.9 292.4 8.4 299.3 8.5
Κεντρική Μακεδονία 721 9.2 756.1 10.1 752.8 9.6 772.8 10.2
Ιόνια νησιά 79.1 3.9 80.9 5.9 82 6.2 80.5 6.4
Κρήτη 223.8 4.3 221.6 4.8 231.3 3.8 229.6 4.6
Νότιο Αιγαίο 106.6 3.9 104.2 5.3 103.1 5.4 102.5 4.9
Πελοπόννησος 239.2 7 237.7 7.3 246.3 7.3 225.5 8.2
Στερεά Ελλάδα 185.4 11.2 184.6 9.8 190.7 11.4 184.8 12.8
ΗΠΕΙΡΟΣ 112.6 8.4 114.7 8.3 111.6 12.5 110.1 11.2


Η Ήπειρος έχει σχετικά υψηλό ποσοστό ανεργίας, συγκρινόμενη όμως με άλλες περιοχές της Ελλάδας έχει μικρότερη ανεργία από τη Δυτική Μακεδονία και τη Στερεά Ελλάδα.

Τα ακόλουθα περαιτέρω συμπληρώνουν την εικόνα της αγοράς εργασίας:

Άλλα οικονομικά ευρήματα:

Ενδιαφέρουσα είναι η παρατήρηση ότι, λόγω δυσμενών γεωγραφικών και μορφολογικών συνθηκών και φτωχής μεταφορικής υποδομής, δεν μπορούν να αναπτυχθούν εύκολα συνθήκες ανταγωνισμού. Έτσι, στην αγορά συνυπάρχουν πολλές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον ίδιο ακριβώς τομέα.

Χαρακτηριστικό της διαφοράς Ιωαννίνων και λοιπής Ηπείρου είναι ότι στην πόλη των Ιωαννίνων αναφέρεται ότι υπάρχουν 3 αυτοκίνητα ανά οικογένεια, που αντιστοιχούν στην δεύτερη θέση στην ΕΕ μετά το Μιλάνο (στοιχεία εφημερίδας ΠΡΩΙΝΟΣ ΛΟΓΟΣ). Ο αναφερόμενος ως πολύ υψηλός δείκτης ιδιοκτησίας αυτοκινήτων για τις πόλεις Ιωάννινα και Μιλάνο έχει επιβεβαιωθεί και πρόσφατα (εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 8 Οκτωβρίου 2001). Τα στοιχεία αυτά όμως δεν επιβεβαιώνονται από στοιχεία της ΕΣΥΕ.

Πρωτογενής τομέας

Ο πρωτογενής τομέας συνεισφέρει κατά 30.3% στον σχηματισμό του ΑΠΠ και απασχολεί το 42.5% του εργατικού δυναμικού. Περί το 40% του συνόλου των οικονομικά ενεργών απασχολούνται στην γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία και δάση.

Ειδικά όσον αφορά τη γεωργία:

Προβλήματα που έχουν αναφερθεί για το γεωργικό τομέα:

Στην κτηνοτροφία απαντώνται προβλήματα όπως:

Η αρδευόμενη γεωργική γη το 1990 ανερχόταν γύρω στο 35% της συνολικής ενώ, σύμφωνα με εκτιμήσεις μελετών, μπορεί να φθάσει το 70%. Όμως, λόγω της GATT και της ενιαίας κοινοτικής αγοράς, μειώνονται δραματικά οι ενισχύσεις προς τα γεωργικά προϊόντα και το περιβάλλον γίνεται εξαιρετικά ανταγωνιστικό.

Ενδιαφέρον είναι ότι οι βοσκότοποι καταλαμβάνουν μεγάλη έκταση της Ηπείρου (άνω του 50%) αν και είναι χαμηλής αποδοτικότητας λόγω του ορεινού εδάφους και αντίξοων κλιματολογικών συνθηκών.

Η αλιεία θεωρείται ότι έχει καλές δυνατότητες εφόσον αξιοποιηθούν περαιτέρω:

Ιχθυοκαλλιέργειες μπορούν να αναπτυχθούν και στις εσωτερικά ύδατα Ζαραβίνας, Παμβώτιδας, Αράχθου, Βοϊδομάτη και Καλαμά.

Τέλος, η παραγωγή ξυλείας ισοδυναμεί μόνο με το 70% της δυνατότητας των δασών λόγω διαφόρων προβλημάτων (π.χ. έλλειψη σύγχρονης βιομηχανίας ξύλου).

Δευτερογενής τομέας

Επιγραμματικά στοιχεία:

Σύμφωνα με βιβλιογραφική επισκόπηση μελετών (που εκπονήθηκαν στα πλαίσια του INTEREG), η παραπέρα ανάπτυξη της μεταποίησης θα βασισθεί

  1. στην επεξεργασία προϊόντων του πρωτογενούς τομέα (γεωργικών, δασικών, κτηνοτροφικών και αλιευτικών)
  2. στην παραπέρα ανάπτυξη, εκσυγχρονισμό και αναβάθμιση των παραδοσιακών κλάδων της καλλιτεχνικής βιοτεχνίας (αργυροχρυσοχοΐα, μεταλλοπλαστική, υφαντική και κεντητική)

Για να επιτευχθεί αυτό πρέπει:

Όπως προαναφέρθηκε, ο κλάδος των τροφίμων είναι ο κύριος κλάδος προσέλκυσης των επενδύσεων στη μεταποίηση στην περιφέρεια Ηπείρου.

Τριτογενής τομέας

Οι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών δεν αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα προβλήματα.

Ο τουρισμός δεν έχει αναπτυχθεί σε πλήρη αντιστοιχία με τις πραγματικές δυνατότητες της περιοχής κυρίως λόγω:

Προσπάθειες για ενίσχυση του τουρισμού στα πλαίσια του Ν.1262/82 έχουν γίνει:

Πόλοι έλξης τουριστών είναι:


3. Μεταφορική υποδομή

Καταγράφηκε η ακόλουθη μεταφορική υποδομή.

Οδικό δίκτυο

Στατιστικά στοιχεία υφιστάμενου οδικού δικτύου στην περιφέρεια της Ηπείρου:

Σημαντικοί οδικοί άξονες:

Λιμάνια

Αεροδρόμια

Σχεδιαζόμενα έργα

Τα ακόλουθα μεταφορικά έργα είτε είναι υπό κατασκευή είτε σχεδιάζονται:


4. Επιβατικές μεταφορές

Οι επιβατικές μεταφορές πραγματοποιούνται με:

Η προσέγγιση που ακολουθήσαμε σε σχέση με τις επιβατικές μεταφορές ήταν η ακόλουθη:

  1. Ορισμός και βήματα για τη μέτρηση της κινητικότητας. Επειδή σχετικά στοιχεία (π.χ. pass·km ημερησίως ανά μέσο μεταφοράς και σκοπό ταξιδίου) δεν υπάρχουν, πραγματοποιήθηκε βιβλιογραφική έρευνα και διενεργήθηκε εκτενής συνέντευξη με το ΚΤΕΛ Ιωαννίνων. Επίσης προτείνεται η περιοδική πραγματοποίηση περιφερειακής έρευνας αγοράς των ατομικών μετακινήσεων (Regional Personal Transportation Survey) που θα διενεργείται από το Ινστιτούτο Μεταφορών και Επικοινωνιών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Η έρευνα αυτή θα καταγράφει στοιχεία κινητικότητας και θα παρακολουθεί τη χρονική μεταβολή τους.

  2. Σύγκριση με Ευρωπαίους εταίρους. Σύγκριση της στοιχείων επιβατικής μεταφορικής κινητικότητας και των προβλημάτων αυτής με τα ευρήματα των Ευρωπαίων Εταίρων, π.χ. για το σχεδιασμό της έρευνας αγοράς χρησιμοποιήθηκαν τα ευρήματα των Ιταλών εταίρων (λειτουργία συστήματος παρακολούθησης των μεταφορών, Observatory of Mobility), των Πορτογάλων εταίρων (καταγραφή των μετακινήσεων με μέσα μαζικής μεταφοράς με χρήση GIS) και των Ιρλανδών εταίρων (διαχειριστικά μέτρα).

  3. Ευπαθείς κοινωνικές ομάδες. Εξετάστηκε αναλυτικότερα το πρόβλημα αποκλεισμού από τις μεταφορές ευπαθών κοινωνικών ομάδων όπως ηλικιωμένοι, παιδιά, γυναίκες και μετανάστες.

Γενικά ευρήματα

Δεν υπάρχουν στοιχεία μεταφορικής κινητικότητας επιβατών στην Ήπειρο.

Επισκόπηση της ξένης βιβλιογραφίας δείχνει ότι σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες γίνονται ποικίλες μετρήσεις και είναι διαθέσιμα υπάρχουν πολλά σχετικά στοιχεία, π.χ. στοιχεία 1998-9 του Βρετανικό Υπουργείο Μεταφορών δείχνουν τα ακόλουθα:

Ποσοστά ανδρών και γυναικών
ανά σκοπό ταξιδιού
(National Travel Survey, 1996-98)

 

Γυναίκες

Άνδρες

προς/από εργασία

13

18

επαγγελματικό ταξίδι

2

5

ψώνια

23

19

εκπαίδευση

6

7

συνοδεία προς/από το σχολείο

7

3

άλλη συνοδεία

8

8

προσωπική υπόθεση

10

10

αναψυχή

31

30

ΣΥΝΟΛΟ

100

100


Θα ήταν ενδιαφέρον να έχουμε παρόμοια στατιστικά στοιχεία για τη μεταφορική κινητικότητα ανδρών, γυναικών και των ειδικών κοινωνικών ομάδων που προαναφέρθηκαν ώστε να μπορούμε να αφενός μεν να παρακολουθούμε τις επιβατικές μετακινήσεις στην Ήπειρο με την πάροδο του χρόνου, αφετέρου δε να τις συγκρίνουμε με παρόμοια στοιχεία άλλων Ευρωπαϊκών χωρών.

Έρευνα αγοράς (ΚΤΕΛ Ιωαννίνων)

Οι μαζικές επιβατικές μεταφορές στην Ήπειρο επιτελούνται από φορείς αστικών και υπεραστικών συγκοινωνιών (ΚΤΕΛ). Εκτός της βιβλιογραφικής προσέγγισης, η μεταφορική κινητικότητα που αφορά τις μαζικές επιβατικές μεταφορές ερευνήθηκε και με συνέντευξη παραγόντων του ΚΤΕΛ Ιωαννίνων.

Σε κάθε νομό της περιφέρειας της Ηπείρου υπάρχει ένα υπεραστικό ΚΤΕΛ ενώ αστικά ΚΤΕΛ υπάρχουν επίσης στις μεγάλες πόλεις. Κατά τη συνέντευξη στελεχών του υπεραστικού ΚΤΕΛ Ιωαννίνων προέκυψαν τα ακόλουθα:

Για σύγκριση αναφέρεται ότι βρετανικά δεδομένα δείχνουν ότι τα έξοδα των δημόσιων μέσων μεταφοράς μπορούν να ταξινομηθούν στις ακόλουθες κατηγορίες:

Συνιστώσα κόστους %
μισθοί οδηγού και λοιπού προσωπικού
(drivers and attendants wages)
33.3
καύσιμα
(fuel)
16.5
απόσβεση οχήματος
(depreciation of vehicle)
9.6
άλλα έξοδα προσωπικού
(other staff wages)
8.3
απόσβεση κτιρίων και πάγια έξοδα
(building depreciation and overheads)
7.7
συντήρηση (με αμοιβές προσωπικού)
(maintenance inc. wages)
6.8
ανταλλακτικά
(spares)
4.4
ελαστικά
(tires)
3.8
άδειες
(licenses)
3.4
ασφάλιστρα οχήματος
(insurance of vehicle)
2.8
ενοικίαση οχήματος
(vehicle hire)
2.1
άλλα υλικά
(other materials)
0.7
επιτόκιο αγοράς με δόσεις
(HP interest)
0.6


Τα στοιχεία αυτά μπορούν να αξιολογηθούν από το ΚΤΕΛ Ιωαννίνων.

Βιβλιογραφική επισκόπηση

Καταγράψαμε βιβλιογραφικά ευρήματα σχετικά με τον αποκλεισμό ευπαθών ομάδων από τις μεταφορές αλλά και στον ρόλο των μεταφορών στην πρόκληση κοινωνικού αποκλεισμού (social exclusion). Ως κοινωνικός αποκλεισμός εννοείται η διαδικασία που εμποδίζει τη συμμετοχή ατόμων ή ομάδων (που ανήκουν γεωγραφικά σε μια κοινωνία) στις κανονικές δραστηριότητες των πολιτών της κοινωνίας.

Έχουν αναφερθεί διάφορες κατηγορίες κοινωνικού αποκλεισμού (από μελέτη που έχει πραγματοποιηθεί στην Σκοτία):

  1. Φυσικός αποκλεισμός (physical exclusion). Με τον όρο αυτό αναφερόμαστε σε παράγοντες που επηρεάζουν τη φυσική πρόσβαση σε υπηρεσίες και δημιουργούν προβλήματα σε παιδιά, ηλικιωμένους, ανάπηρους, γονείς με παιδικά καροτσάκια, άτομα με προβλήματα όρασης ή ακοής και άτομα που δεν διαβάζουν ή μιλούν Ελληνικά.
  2. Γεωγραφικός αποκλεισμός (geographical exclusion). Δημιουργείται από ανεπαρκείς συγκοινωνιακές συνδέσεις και προκαλεί αποκλεισμό όχι μόνο των κατοίκων αγροτικών περιοχών αλλά και μικρών οικισμών ή αστικών περιχώρων.
  3. Αποκλεισμός από εγκαταστάσεις (exclusion from facilities). Δημιουργείται όταν υπάρχει μεγάλη απόσταση των διαφόρων εγκαταστάσεων (π.χ. εμπορικά κέντρα, νοσοκομεία, κέντρα αναψυχής, σχολεία) από τα σπίτια των πολιτών που αποκλείονται χωρίς να υπάρχουν επαρκή ατομικά ή μαζικά μέσα μεταφοράς. Η απόσταση αυτή αποτελεί πρόβλημα ειδικά όταν δεν υπάρχει ΙΧ αυτοκίνητο και είναι φαινόμενο που θα επιτείνεται με το χρόνο καθώς πολλές εγκαταστάσεις κοινωνικής υποδομής απομακρύνονται από τα αστικά κέντρα (ταχυδρομεία, καταστήματα, τράπεζες και σουπερμάρκετ) ειδικά όταν αυτά λόγω κακής συγκοινωνιακής εξυπηρέτησης ή έντονου προβλήματος κυκλοφοριακής συμφόρησης αποκτούν προβληματική πρόσβαση.
  4. Οικονομικός αποκλεισμός (economic exclusion). Προκαλείται από υψηλό κόστος (ή μεγάλη χρονική διάρκεια, που στην ουσία είναι το ίδιο) των μετακινήσεων και μπορεί να εμποδίσει την πρόσβαση σε εργασία επομένως να μειώσει και το εισόδημα.
  5. Χρονικός αποκλεισμός (time-based exclusion). Το είδος αυτό του αποκλεισμού οφείλεται σε δυσκολίες που σχετίζονται με την παροχή υποδομής (π.χ. διαθεσιμότητα βρεφονηπιακών σταθμών σε γονείς) ώστε να είναι δυνατές οι έγκαιρες μετακινήσεις με δεδομένες τις συνθήκες συμφόρησης του δικτύου.
  6. Αποκλεισμός λόγω φόβου (fear-based exclusion). Προκαλείται από ανησυχία, φόβο ή πανικό όσον αφορά τη χρήση μαζικών μέσων μεταφοράς, δημόσιων χώρων. Το είδος αυτό του αποκλεισμού επηρεάζει ιδιαίτερα ευπαθείς κοινωνικές ομάδες όπως γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένους.
  7. Χωρικός ή γεωγραφικός αποκλεισμός (space exclusion). Ακατάλληλη χωροθέτηση εγκαταστάσεων και κακές στρατηγικές διαχείρισης του αστικού χώρου μπορεί να αποθαρρύνουν τη χρήση των εγκαταστάσεων και χώρων αυτών από ευπαθή άτομα ή κοινωνικές ομάδες.

Άλλες Ευρωπαϊκές πηγές έχουν καταγράψει τους παράγοντες που προκαλούν κοινωνικό αποκλεισμό:

Με βάση τα ανωτέρω ευρήματα, προτείνονται (στην ενότητα περί προτεινόμενων μέτρων) κάποια μέτρα για την άρση του αποκλεισμού ευπαθών κοινωνικών ομάδων από τις μεταφορές. Λόγω έλλειψης στοιχείων και λόγω ισχυρού προσανατολισμού της παρούσας μελέτης προς τις εμπορευματικές μεταφορές, δεν συνδέθηκαν τα ευρήματα αυτά περαιτέρω με τα χαρακτηριστικά της Ηπείρου.


5. Εμπορευματικές μεταφορές

Μετά την εξέταση των επιβατικών μεταφορών, στρέφουμε την προσοχή μας στη διερεύνηση της μεταφορικής κινητικότητας εμπορευμάτων. Υπενθυμίζεται ότι η ζήτηση στον τομέα των μεταφορών είναι παράγωγη ζήτηση και επομένως εξαρτάται από την ευρωστία των λοιπών τομέων της οικονομίας.

Η εξέταση των εμπορευματικών μεταφορών έγινε (α) με ανάλυση βάσης δεδομένων του συνόλου των επιχειρήσεων στην περιφέρεια της Ηπείρου και (β) με πρωτότυπη έρευνα αγοράς 52 επιχειρήσεων που είτε έχουν έδρα στην Ήπειρο είτε αναπτύσσουν επιχειρηματικές δραστηριότητες στην Ήπειρο.

5.1. Στατιστική ανάλυση

Στην Ήπειρο υπάρχουν συνολικά 1503 (εμπορικές και άλλες) επιχειρήσεις που απασχολούν 9330 εργαζόμενους. Στον επόμενο πίνακα εμφανίζονται ανά κατηγορία (στοιχεία ένθετου ΗΠΕΙΡΟΣ εφημερίδας ΕΞΠΡΕΣ, 2000):

Είδος
επιχείρησης
Αριθμός
επιχειρήσεων
Εργαζόμενοι Εργαζόμενοι
ανά επιχείρηση
παραγωγικές

385

5 580

14.5

εμπορικές

881

2 696

3.1

υπηρεσίες

177

750

4.2

ξενοδοχεία

60

304

5.1

Είναι ενδιαφέρον ότι μόνο 8 εξ αυτών των 1503 επιχειρήσεων απασχολούν περισσότερους από 100 εργαζόμενους.

Τώρα αναλύουμε περαιτέρω 172 επιχειρήσεις που περιέχονται στον Επιχειρηματικό Οδηγό της Ηπείρου (έκδοση BIC Ηπείρου, Οκτώβριος 1999). Αρχικά τοποθετούμε τις επιχειρήσεις σε χάρτη της Ηπείρου, ακολούθως δε εξετάζουμε επιλεγμένα οικονομικά τους μεγέθη.

Χωροθέτηση

Το σύνολο της περιφέρειας της Ηπείρου απεικονίζεται σε χάρτη μικρής κλίμακας όπου οι επιχειρήσεις του δείγματος σημαίνονται με μπλε κουκίδες.

Ο ακριβής αριθμός επιχειρήσεων φαίνεται σε αναλυτικούς χάρτες για κάθε νομό:

Το γεγονός ότι υπάρχουν περιοχές στην Ήπειρο όπου οι μεταφορές είναι προβληματικές φαίνεται και από την παρουσία σχετικά μεγάλων γεωγραφικών εκτάσεων όπου δεν υπάρχουν επιχειρήσεις.

Οικονομικά στοιχεία

Τα ακόλουθα στοιχεία των επιχειρήσεων ήταν διαθέσιμα για ανάλυση:

  1. επωνυμία
  2. τομέας οικονομικής δραστηριότητας
  3. έδρα (πόλη ή χωριό, νομός)
  4. (ετήσιος ακαθάριστος) κύκλος εργασιών (δηλ. οι εισπράξεις)
  5. καθαρά κέρδη
  6. εξαγωγές (ποσοστό του κύκλου, χώρες στις οποίες εξάγονται προϊόντα)
  7. προσωπικό (αριθμός εργαζομένων)

Οι 172 αυτές επιχειρήσεις περιλαμβάνουν εταιρείες από τις ακόλουθους τομείς οικονομικών δραστηριοτήτων:

Το ποσοστό επιχειρήσεων σε κάθε δραστηριότητα απεικονίζεται στο επόμενο διάγραμμα:

Ο συνολικός κύκλος εργασιών ανά δραστηριότητα εικονίζεται στο ακόλουθο διάγραμμα και επιβεβαιώνει ότι ο τομέας των τροφίμων αν και περιέχει το 41% των επιχειρήσεων, παράγει τα δυο τρίτα του συνολικού κύκλου εργασιών της περιφέρειας.

Το ακόλουθο ιστόγραμμα του κύκλου εργασιών για όλες τις επιχειρήσεις δείχνει ότι η συντριπτική πλειοψηφία των επιχειρήσεων του δείγματος έχει εισπράξεις κάτω του ενός δισ. δρχ.

Εστιάζοντας στην περιοχή αυτή, λαμβάνουμε το επόμενο ιστόγραμμα που δείχνει καλύτερα ότι η πλειοψηφία των επιχειρήσεων έχει εισπράξεις κάτω του ενός δισ. δρχ και μάλιστα κάτω των 500 εκατ. δρχ.

Τέλος, ο αριθμός εργαζομένων για το σύνολο των επιχειρήσεων απεικονίζεται στο επόμενο ιστόγραμμα από όπου προκύπτει ότι οι περισσότερες επιχειρήσεις έχουν λιγότερο από 130 εργαζόμενους.

Αναλυτικότερο ιστόγραμμα δείχνει ότι, στην πραγματικότητα, η πλειοψηφία των επιχειρήσεων απασχολούν κάτω από 50 υπαλλήλους.

Μέγεθος επιχειρήσεων

Μπορούμε να κρίνουμε το μέγεθος των επιχειρήσεων με βάση τα ακόλουθα κριτήρια που έχουμε ήδη συλλέξει:

  1. τον αριθμό εργαζομένων
  2. τον κύκλο εργασιών

Ο αριθμός των εργαζομένων δεν θεωρείται αξιόπιστο κριτήριο σε περίπτωση χρήσης εκτεταμένων αυτοματισμών, γεγονός που δεν ισχύει στην περίπτωση της Ηπείρου. Ο κύκλος εργασιών αποτελεί υποδεέστερο κριτήριο των (ίδιων ή συνολικών) κεφαλαίων μιας επιχείρησης, επομένως χρησιμοποιείται με επιφύλαξη. Πολύ καλό κριτήριο θα αποτελούσε ο όγκος των παραγομένων προϊόντων, αυτό όμως δεν ήταν διαθέσιμο (γιαυτό κάναμε χρήση του κύκλου εργασιών ως υποκατάστατου). Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να θυμόμαστε ότι το βέλτιστο μέγεθος μιας επιχείρησης που δραστηριοποιείται σε ένα κλάδο δεν είναι γνωστό, δεδομένου ότι δεν έχουμε επαρκή αριθμό επιχειρήσεων ανά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας για να προσδιορίσουμε τη σχέση κεφαλαίων και κέρδους (αποδοτικότητα).

Έχοντας υπόψη τους προβληματισμούς της προηγούμενης παραγράφου, μπορούμε παρόλα αυτά να εξάγουμε το συμπέρασμα ότι η συντριπτική πλειοψηφία των επιχειρήσεων στην Ήπειρο μπορούν να χαρακτηρισθούν μικρές και μικρομεσαίες, ειδικά εάν αναλογισθούμε ότι το δείγμα που εξετάσαμε περιείχε τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις της περιφέρειας.

5.2. Έρευνα αγοράς

Η έρευνα αγοράς πραγματοποιήθηκε με συνεντεύξεις βασισμένες σε ερωτηματολόγιο. Αρχικά ερχόμασταν σε επαφή με τις επιχειρήσεις και, κατόπιν ραντεβού, πραγματοποιούσαμε τη συνέντευξη.

Επιχειρήσεις

Συνολικά, διενεργήθηκαν 52 συνεντεύξεις. Στο Νομό Ιωαννίνων διενεργήθηκαν οι ακόλουθες συνεντεύξεις:

  1. ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ (Aegean Airlines), αερομεταφορές
  2. ΑΛΦΑ Τεχνική, κλιματιστικά
  3. ΒΕΕΜ Μάρμαρα (Νίκου) ΑΕ, επεξεργασία μαρμάρου
  4. Βιοζώης ΑΕ, παρασκευή & εμπορία ζωοτροφών
  5. BRAND ΕΠΕ, συσκευασία & διακίνηση τροφίμων
  6. Γκόλας Σπύρος ΑΕ, εμπορία αυτοκινήτων (Alfa Romeo & Suzuki)
  7. Δέλλας - Τσακανίκας ΑΕ, σφαγή, τεμαχισμός & τυποποίηση κρεάτων
  8. Διαμάντης ΕΠΕ, μεταφορές κατεψυγμένων προϊόντων
  9. ΔΩΔΩΝΗ ΑΕ, γαλακτοβιομηχανία
  10. ΗΠΕΙΡΟΧΡΩΜ (Κωνσταντούλας & ΣΙΑ Ο.Ε.), παρασκευή & εμπορία οικοδομικών χρωμάτων
  11. ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ Βιομηχανία Εμφιαλώσεως ΑΕ, εμφιάλωση νερού (ΒΙΚΟΣ)
  12. ΘΕΟΜΗΡ ΑΕ, επεξεργασία προϊόντων αλουμινίου
  13. Κατσαδήμας - Δρούγκας ΟΕ, εμπορία αυτοκινήτων (Peugeot)
  14. Κολιονάσιοι Αφοί, ζαχαροπλαστική
  15. Κωστάκης Δ. - Χορέβας Σ. ΟΕ, εργαστήριο αργυροποιίας
  16. MAR (Μιχάλης Πήχας & Yιοί OE), έπιπλα γραφείου
  17. ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΕΠΕ (Νικολαΐδης Χρ.), αντιπροσωπεία ΦΑΓΕ, ψυγεία
  18. Μπάιλας Παναγιώτης & Σία ΑΒΕΤΕ, μεταλλικά κτίρια
  19. Νιτσιάκος Θ. ΑΕ, πτηνοτροφικές επιχειρήσεις
  20. Πασίας FACTORY ΑΕ, τροφοδοσία ξενοδοχείων, εστιατορίων & εταιριών catering
  21. ΠΙΝΔΟΣ Πτηνοτροφικός Συνεταιρισμός Ιωαννίνων
  22. ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΘΡΑΚΗΣ ΑΒΕΕ, κατασκευή & εμπορία πλαστικών δοχείων
  23. Ποσποτίκη Κ. Αφοί ΟΕ, αντιπροσωπείες - εμπόριο
  24. Ποσποτίκη Κ. Αφοί ΟΕ, βιοτεχνία λαϊκής τέχνης
  25. ΣΒΕΚΗ ΑΕ, παραγωγή & εμπορία κρέατος
  26. SPIDER (Πέτσιος Ν. & Υιοί) ΑΕ, μεταλλοβιομηχανία
  27. ΣΥΒΙΧΡΩΜ ΑΕ, παραγωγή & διάθεση χρωμάτων
  28. Συνεταιρισμός Ξυλουργών Ηπείρου, πωλήσεις & επεξεργασία ξυλείας
  29. Σχίζα Γιώτα ΟΕ, εμπορία εμφιαλωμένων νερών
  30. VIOTEL ΑΒΕΕ, εμπόριο αλουμινίου & ηλεκτροστατική βαφή
  31. Φλώρου ΟΕ, ελαιουργία
  32. ΧΥΤΗΡΙΑ ΗΠΕΙΡΟΥ, χυτεύσεις ακριβείας

Στο Νομό Άρτας διενεργήθηκαν οι ακόλουθες συνεντεύξεις:

  1. Αγροτικός Συνεταιρισμός (Πέτα), επεξεργασία και πώληση ελιάς
  2. Αναλογίδης, φαρμακείο
  3. ΑΡΑΧΘΟΣ ΑΕ, χυμοποίηση πορτοκαλιών
  4. ΒΙΚΗ ΑΕ, παραγωγή και εμπορεία αλλαντικών
  5. ΓΕΡΜΑΝΟΣ, ηλεκτρονικά είδη
  6. Καγκάνης, κοσμηματοπωλείο
  7. Λάμπρος Γεώργιος, λιπαντικά
  8. MARY'S SHOP, δερμάτινα είδη (τσάντες)
  9. Μυτιληναίου, ηλεκτρικά είδη
  10. Παναγιώτου, ποδήλατα, μηχανάκια
  11. ΠΟΛΥΠΛΕΥΡΟ, βιβλιοπωλείο
  12. PON-PON, καλλυντικά
  13. SISLEY, κατάστημα ρούχων
  14. Στέφος, δερμάτινα είδη
  15. Σωτηρίου, κεντήματα
  16. Suzuki, αντιπροσωπεία
  17. ΤΑΤΑ (Βασδέκη), ανταλλακτικά
  18. Τσιρώνης, δίσκοι, κασέτες, cd, ηλεκτρονικά παιχνίδια, ρολόγια

Δεν διενεργήθηκαν συνεντεύξεις σε επιχειρήσεις των νομών Πρέβεζας και Θεσπρωτίας.

Τέλος, διενεργήθηκαν οι ακόλουθες συνεντεύξεις στην Αθήνα:

  1. Corfu AE, μεταφορική εταιρεία
  2. 3M Hellas, εμποροβιομηχανική εταιρεία

Μέγεθος επιχειρήσεων

Δεδομένου ότι το δείγμα των 53 επιχειρήσεων δεν είναι απλό τυχαίο δείγμα (simple randon sample) αλλά δείγμα ευκολίας (convenience sample), δεν έγινε ποσοτική στατιστικά ανάλυση αλλά μια απλή μορφή ανάλυσης περιεχομένων (content analysis).

Όσον αφορά τον αριθμό εργαζομένων:

Όσον αφορά τον στόλο των (πάσης φύσεως) οχημάτων:

Εισροές πρώτων υλών

Προϊόν Ποσότητα Επιχείρηση Προέλευση Μέσο μεταφοράς
αλάτια   Αγροτικός Συνεταιρισμός Πέτα Αθήνα οδικά
αλλαντικά, τυροκομικά, σάλτσες, λάδια κλπ αρκετοί τόνοι Πασίας Αθήνα, Αγγλία, Ολλανδία οδικά, θαλάσσια (Ανκόνα)
αλουμίνιο 1 δισ. με 1 400 δρχ/kg Θεομήρ Θεσσαλία, Βοιωτία, Βέλγιο, Ιταλία οδικά, θαλάσσια
αναλώσιμα διοικητικής υποστήριξης   Δέλλας-Τσακανίκας    
αναλώσιμα τυποποίησης (π.χ. χαρτοκιβώτια, σακούλες)   Δέλλας-Τσακανίκας    
ανταλλακτικά για ποδήλατα, μηχανάκια και αυτοκίνητα παραλαμβάνουν περίπου προϊόντα 60 φορτηγών το μήνα Βασδέκη Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα οδικά
ασήμι 200 kg/έτος Κωστάκης-Χορέβας Αθήνα οδικά
αυτοκίνητα και ηχοσυστήματα   Γκόλας Αθήνα  
αυτοκίνητα, μηχανάκια και ανταλλακτικά   Suzuki Αθήνα οδικά
βιβλία, γραφική ύλη   Πολύπλευρο Αθήνα οδικά
γάλα   Δωδώνη Ήπειρος οδικά
γάλα, γιαούρτια, τυροκομικά προϊόντα   Μονοπρόσωπη Αθήνα οδικά
δερμάτινες τσάντες και παπούτσια 90 με 120 δέματα το μήνα Στέφος Αθήνα οδικά
δημητριακά, σόγια 100 000 τόνοι ανά έτος Πίνδος Θεσσαλία, Αμερική, Αγγλία, Γαλλία, Ήπειρο  οδικά (από Βαλκάνια), αεροπορικά (Αθήνα από Αγγλία)
διοξείδιο τιτανίου   Ηπειροχρώμ Αττική, Βέλγιο, Γερμανία οδικά, μέσω θαλάσσης
δίσκοι, κασέτες, CD, ηλεκτρονικά παιχνίδια, ρολόγια   Τσιρώνης Αθήνα οδικά (με courier οι δίσκοι, με φορτηγά τα παιχνίδια)
έλαια, αλεύρι, σιρόπι, άμυλο, γλυκόζη 1000 κιλά τη βδομάδα Κολιονάσιοι Αθήνα, Θεσσαλονίκη οδικά
ζώα 500 βοοειδή ετησίως ή 10/εβδομάδα, 7 000 χοιροειδή ετησίως, 70 000 αιγοπρόβατα ετησίως Δέλλας-Τσακανίκας Φλώρινα, Βέροια, Καβάλα, Θεσσαλία, Μακεδονία  οδικά
ζωντανά ζώα και κρέας 500 000 τόνοι κρέας και 10 000 ζωντανά ανά έτος ΣΒΕΚΗ Δ. Μακεδονία, Θεσσαλία οδικά
ζωοτροφές (βιταμίνες, σκυλοτροφές, σιτάρι, κριθάρι, λίπος, γάλα, καλαμπόκι)   Βιοζώης Μακεδονία, Θεσσαλία, Ήπειρο, Αττική, Ιταλία, Ολλανδία, Γερμανία, Δανία οδικά και θαλάσσια
Καλαμπόκι, κριθάρι, σόγια χιλιάδες τόνοι ανά έτος Νιτσιάκος Θεσσαλία, Μακεδονία, Αμερική οδικά, θαλάσσια (Μπάρι, Ηγουμενίτσα)
καλλυντικά (αρώματα, είδη μακιγιάζ, βαφές μαλλιών κλπ)   Pon-Pon Αθήνα οδικά
καύσιμα   Aegean Airlines   οδικά
κεντήματα, εργόχειρα 1 500 με 2 000 κομμάτια (κεντήματα, εργόχειρα) το μήνα Σωτηρίου Αθήνα, Θεσσαλονίκη οδικά
κινητά και σταθερά τηλέφωνα, ρολόγια, φωτογραφικές μηχανές, μπαταρίες κλπ   Γερμανός Αθήνα  
κλιματιστικά 300 ανά έτος ΑΛΦΑ Τεχνική Αθήνα (τα περισσότερα), Άρτα και Θεσσαλονίκη οδικά
κόλλες   Ισπανία θαλάσσια
κοσμήματα, ρολόγια 60 πακέτα το μήνα Καγκάνης Αθήνα, Θεσσαλονίκη  
κρέας   Δέλλας-Τσακανίκας Ιταλία, Γαλλία, Ολλανδία, Γερμανία οδικά, θαλάσσια (Ηγουμενίτσα)
κρέας (νωπό και κατεψυγμένο) 25 φορτηγά ετησίως Διαμάντης Ολλανδία οδικά και θαλάσσια (Ηγουμενίτσα, Πάτρα)
λάδια, σπορέλαιο   Φλώρου όλη η Ελλάδα οδικά
λαμαρίνα και χρώματα   Spider Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ιταλία, Γερμανία, Ισπανία, Αυστρία οδικά, θαλάσσια (συνήθως Μπάρι), αεροπορικά (από Αθήνα, σπανίως)
λιπαντικά και αναλώσιμα ανταλλακτικά αυτοκινήτων περίπου 75 τόνους το χρόνο Λάμπρου Αθήνα οδικά
μάρμαρο (όγκοι)   ΒΕΕΜ Καβάλα, Ιταλία οδικά, θαλάσσια (Ανκόνα, Τεργέστη)
Μελαμίνες 18000 m3 το χρόνο Συνεταιρισμός Ξυλουργών Ηπείρου Αθήνα, Θεσσαλονίκη οδικά
μπαχαρικά, ξηροί καρποί 40 τόνοι Brand Αττική, Πελοπόννησος οδικά
νερό (εμφιαλωμένο) 4000 λίτρα το μήνα σε μπουκάλες και 100 με 150 θερμοψύκτες το χρόνο Σχίζα Τζουμέρκα οδικά
ξυλεία, μέταλλα 2 τόνοι ξυλεία, 1 τόνος μέταλλα (το μήνα) Mar Αθήνα, Ιταλία, Μακεδονία και από Ανκόνα οδικά, θαλάσσια (Ανκόνα) για έτοιμα προϊόντα
ποδήλατα, μηχανάκια και ανταλλακτικά   Παναγιώτου Αθήνα, Θεσσαλονίκη οδικά
πολυεστέρας   Ισπανία θαλάσσια
πολυπροπυλένιο, πολυστερίνη, σύρματα, χρώματα, χαρτοκιβώτια 3 000 τόνοι ανά έτος Πλαστικά Θράκης Θεσσαλονίκη, Αθήνα, Κρήτη, Ιταλία, Ολλανδία οδικά
πορτοκάλια λίγους τόνους Άραχθος Ήπειρος  
προπλάσματα μπουκαλιών, χαρτοκιβώτια 200 τόνοι Ηπειρωτική Βιομηχανία Εμφιαλώσεως Ήπειρος, Βόλος, Αθήνα οδικά
ορειχάλκινα προϊόντα χυτηρίου, προϊόντα υαλουργίας   Ποσποτίκης-λαϊκή Τέχνη Ήπειρος, Μακεδονία, Στερεά Ελλάδα, Ιταλία  οδικά
ρητίνες και ανθρακικό 150 τόνους το χρόνο Συβιχρώμ Αθήνα, Θεσσαλία οδικά
(πρώτες ύλες για την κατασκευή) ρολών, κουνουπιερών, panel αλουμινίου και κουφωμάτων αλουμινίου μεγάλες ποσότητες Viotel Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Σέρρες, Κιλκίς, Λάρισα, άλλες πόλεις της Μακεδονίας  οδικά, θαλάσσια (μέσω Ηγουμενίτσας με μεταφορική εταιρεία προς Ανκόνα, Βενετία – μόνο για πρώτες ύλες που έρχονται από Ιταλία δηλ. πούδρες βαφής και φιλμ αποτύπωσης σε χρώμα ξύλου πάνω στο αλουμίνιο)
ρούχα 3000 κομμάτια τη σεζόν Sisley Αθήνα, Ιταλία οδικά, θαλάσσια (Μπάρι)
σιδηροκράματα, κεραμικές και λειαντικές ύλες  200 τόνους το έτος Χυτήρια Ηπείρου Γερμανία, Αγγλία, Αθήνα οδικά, μέσω θαλάσσης (Μπάρι, Πρίντεζι, Ανκόνα), αεροπορικά (Αθήνα, Θεσσαλονίκη)
σίδηρος 20 νταλίκες ανά έτος (περίπου 7 τόνοι) Μπάιλας Αθήνα, Θεσσαλονίκη οδικά
σπαράγγια   Διαμάντης Γερμανία, Ολλανδία αεροπορικά στην Αθήνα και από εκεί στα Ιωάννινα οδικά
Τηλεοράσεις, ψυγεία, κλιματιστικά, hi-fi, ηλεκτρικές σκούπες κλπ 60 με 90 προϊόντα ανά μήνα Μυτιληναίου Αθήνα οδικά
τσάντες 300 ανά μήνα Mary's Shop Αθήνα  
φάρμακα, παραφάρμακα   Φαρμακείο Αναλογίδη Αθήνα, Ιωάννινα οδικά
φρούτα   Διαμάντης Ισπανία οδικά και θαλάσσια (60% Ηγουμενίτσα, 40% Πάτρα)
φυτοφάρμακα   Αγροτικός Συνεταιρισμός Πέτα Αθήνα οδικά
χαρτί   Ισπανία θαλάσσια
χημικά προϊόντα   Αγροτικός Συνεταιρισμός Πέτα Αθήνα οδικά
χοιρινό, συσκευαστικό υλικό, αλάτι   ΒΙΚΗ Ήπειρο, Στερεά Ελλάδα, Ιταλία, Ολλανδία οδικά
ψάρια   Διαμάντης Γερμανία, Ολλανδία αεροπορικά στην Αθήνα και από εκεί στα Ιωάννινα οδικά

Εκροές προϊόντων

Προϊόν Ποσότητα Επιχείρηση Προορισμός Μέσο μεταφοράς
αλλαντικά, κρεατοσκευάσματα   ΒΙΚΗ όλη η Ελλάδα, Γερμανία, Βαλκάνια οδικά (Ελλάδα), θαλάσσια (Ηγουμενίτσα και μέσω Ιταλίας αλλά με μεταφορικές εταιρείες)
ανταλλακτικά το 70% των προϊόντων (παραλαμβάνουν περίπου προϊόντα 60 φορτηγών το μήνα) Βασδέκη Ήπειρος οδικά
αργυρά χειροποίητα σκεύη   Κωστάκης-Χορέβας όλη η Ελλάδα  
αυτοκίνητα στα νησιά πάνε 3-4 αυτοκίνητα το μήνα Γκόλας Δυτική Ελλάδα, νησιά (πλην Ζακύνθου) οδικά, μέσω θαλάσσης (Ηγουμενίτσα)
αυτοκίνητα, ανταλλακτικά, μηχανάκια, ποδήλατα, σκούτερ   Κατσαδήμας-Δρούγκας Ιωάννινα οδικά
αυτοκίνητα, μηχανάκια και ανταλλακτικά   Suzuki Ήπειρο  
βιβλία, γραφική ύλη   Πολύπλευρο Ήπειρος  
γαλακτοκομικά (τυριά, γιαούρτι κλπ)   Δωδώνη όλος ο κόσμος αρμόδιες είναι οι μεταφορικές εταιρείες (πάντως γίνεται χρήση Ηγουμενίτσας και Πειραιά) και ελάχιστα αεροπορικά (Αθήνα)
γλυκά και ζαχαρώδη   Κολιονάσιοι όλη η Ελλάδα, Γερμανία, Σουηδία και Βέλγιο οδικά (εσωτερικό), αεροπορικά (εξωτερικό)
δερμάτινες τσάντες και παπούτσια το 70% των προϊόντων που προμηθεύεται (90 με 120 δέματα το μήνα) Στέφος Ήπειρος  
δίσκοι, κασέτες, CD, ηλεκτρονικά παιχνίδια, ρολόγια   Τσιρώνης Ήπειρος  
ελιές 2 τόνοι Αγροτικός Συνεταιρισμός Πέτα Ήπειρος (μεγάλες ποσότητες), Ιταλία οδικά, θαλάσσια μέσω Ηγουμενίτσα
ζωοτροφές, φυράματα   Βιοζώης όλη την Ελλάδα οδικά (και μέσω Ηγουμενίτσας, Κυλλήνης)
καλλυντικά (αρώματα, είδη μακιγιάζ, βαφές μαλλιών κλπ) το 90% των προμηθευόμενων προϊόντων Pon-Pon Άρτα  
κάδοι   Πλαστικά Θράκης    
κατεψυγμένα και είδη ζαχαροπλαστικής   Διαμάντης σε όλη την Ελλάδα, Τουρκία, Βαλκάνια, Αγγλία  οδικά, θαλάσσια
κεντήματα, εργόχειρα 1 500 με 2 000 κομμάτια (κεντήματα, εργόχειρα) το μήνα Σωτηρίου Ήπειρος  
κινητά και σταθερά τηλέφωνα, ρολόγια, φωτογραφικές μηχανές, μπαταρίες κλπ   Γερμανός Ήπειρος  
κλιματιστικά ΑΛΦΑ Τεχνική Ήπειρος (90%, κυρίως Ιωάννινα), άλλες περιοχές (10%, κυρίως Αθήνα) οδικά
κοσμήματα, ρολόγια   Καγκάνης Ήπειρος  
κοτόπουλα   Πίνδος όλη η Ελλάδα, Βαλκάνια οδικά
κοτόπουλα, φυράματα ζώων   Νιτσιάκος όλη η Ελλάδα, Αλβανία, Σκόπια οδικά, θαλάσσια (μέσω Ηγουμενίτσας γιατί είναι κοντά στην Κέρκυρα)
κρέας (αιγοπροβάτων) 5 τόνοι/εβδομάδα Δέλλας-Τσακανίκας Αθήνα (80%), Μακεδονία (20%, που περιλαμβάνει Μέτσοβο, Επταχώρι, Κοζάνη, Γρεβενά) και εποχιακά από Γερμανία (Δέλλας-Τσακανίκας) Άνω των 5 τόνων, πάνε από Ηγουμενίτσα.
κρέας (χοιρινό) 6 τόνοι/εβδομάδα Δέλλας-Τσακανίκας Αθήνα (80%), Μακεδονία (20%, που περιλαμβάνει Μέτσοβο, Επταχώρι, Κοζάνη, Γρεβενά) και εποχιακά από Γερμανία (Δέλλας-Τσακανίκας) Άνω των 5 τόνων, πάνε από Ηγουμενίτσα.
κρέας (νωπό) 5 000 τόνοι νωπό κρέας το χρόνο ΣΒΕΚΗ Ήπειρο, Μακεδονία, Θράκη, Β. Ελλάδα, Θεσσαλία  οδικά (Δ. Μακεδονία, Θεσσαλία), θαλάσσια (Ηγουμενίτσα αλλά επιλέγουν οι μεταφορικές, Μπάρι, Ανκόνα)
λάδια   Φλώρου όλη η Ελλάδα, Ολλανδία, Γαλλία, Σουηδία, Αμερική και Γερμανία οδικά, μέσω θαλάσσης
λιπαντικά και ανταλλακτικά αυτοκινήτων   Λάμπρου Ήπειρος οδικά
μάρμαρα   ΒΕΕΜ όλη η Ελλάδα, Ιταλία, Ισραήλ οδικά (Ελλάδα), θαλάσσια (Ανκόνα, Τεργέστη μέσω Ηγουμενίτσας γιατί είναι πιο κοντά)
μεταλλικά κτίρια   Μπάιλας Ήπειρος, Ιόνια νησιά, Πτολεμαΐδα, Αλβανία οδικά
μπαχαρικά, ξηροί καρποί   Brand Ήπειρος, νησιά Ιονίου οδικά, θαλάσσια μέσω Ηγουμενίτσας
νερό εμφιαλωμένο   Ηπειρωτική Βιομηχανία Εμφιαλώσεως Όλη η Ελλάδα, Γερμανία, Κύπρος οδικά, μέσω θαλάσσης (Ανκόνα)
νερό εμφιαλωμένο 400 λίτρα το μήνα Σχίζα Ήπειρος οδικά
ξυλεία, υλικά επιπλοποιίας   Συνεταιρισμός Ξυλουργών Ηπείρου Ήπειρος οδικά
ποδήλατα, μηχανάκια και ανταλλακτικά   Παναγιώτου Ήπειρος  
πόρτες, παράθυρα   Θεομήρ Ήπειρος, Επτάνησα (Κέρκυρα), Πάτρα, Αγρίνιο, Θεσσαλονίκη οδικά (Ήπειρος, Επτάνησα, Πάτρα, Αγρίνιο, Θεσσαλονίκη), Θαλάσσια (Ηγουμενίτσα)
πρώτες ύλες εστιατορίων μεγάλες ποσότητες Πασιάς Ήπειρος, Λευκάδα οδικά (Πρέβεζα γιατί μόνο από εκεί πάει για Λευκάδα)
ράφια καταστημάτων, πολεμικά εξαρτήματα, κάδοι απορριμμάτων   Spider όλη η Ελλάδα, Ιταλία, Ρουμανία, Αγγλία, Βουλγαρία, Ρωσία, Ισπανία, Ουκρανία  οδικά (Αθήνα, Θεσσαλονίκη), θαλάσσια, αεροπορικά (από εξωτερικό στην Αθήνα)
ρολά, κουνουπιέρες, panel και κουφώματα αλουμινίου   Viotel Ήπειρος οδικά
ρούχα 2000 κομμάτια τη σεζόν Sisley Ήπειρος  
σπαράγγια   Διαμάντης Γερμανία, Ολλανδία αεροπορικά στην Αθήνα και από εκεί στα Ιωάννινα οδικά
τηλεοράσεις, στερεοφωνικά και ψυγεία 4 τηλεοράσεις, 8 στερεοφωνικά και 4 ψυγεία περίπου το μήνα Μυτιληναίου Ήπειρος  
τραπέζια, καρέκλες και μεταλλικές ντουλάπες   Mar όλη η Ελλάδα, Αλβανία οδικά και μέσω Ηγουμενίτσας
τσάντες 150 ανά μήνα Mary's Shop Ήπειρος  
τυροκομικά   Μονοπρόσωπη Νομός Ιωαννίνων οδικά
φάρμακα, παραφάρμακα   Φαρμακείο Αναλογίδη Ήπειρος οδικά
φρούτα, τυριά και σαλιγκάρια 25 φορτηγά ανά έτος (για σύνολο προϊόντων) Διαμάντης Ολλανδία οδικά και θαλάσσια (Ηγουμενίτσα, Πάτρα)
φωτιστικά, είδη λαϊκής τέχνης   Ποσποτίκη-λαϊκή Τέχνη Ήπειρο, Μακεδονία, Θράκη, Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησο, νησιά του Αιγαίου, άλλες χώρες του εξωτερικού (ΗΠΑ, Γαλλία, Γερμανία, Αυστρία, Νότιος Αφρική)  οδικά, θαλάσσια, αεροπορικά
χρώματα (πλαστικά) 500 τόνοι/έτος Ηπειροχρώμ Ήπειρος  
χρώματα   Συβιχρώμ Ήπειρος οδικά
χυμός πορτοκαλιών   Άραχθος Θεσσαλονίκη, Βόλος, Αθήνα οδικά
χυτά   Χυτήρια Ηπείρου Ελλάδα, Γερμανία, Αυστρία, Γαλλία, Αμερική οδικά, θαλάσσια (μέσω Πειραιά), αεροπορικά
ψάρια   Διαμάντης Γερμανία, Ολλανδία αεροπορικά στην Αθήνα και από εκεί στα Ιωάννινα οδικά

Εκτός των ανωτέρω εκροών τελικών προϊόντων, υπήρξαν ελάχιστες περιπτώσεις εκροής ενδιάμεσων προϊόντων:

Μεταφορές και μεταφορικό κόστος

Οι ακόλουθες εταιρείες αναλαμβάνουν μόνες τους τη μεταφορά των προϊόντων τους:

Οι ακόλουθες εταιρείες πότε μεταφέρουν μόνες τα προϊόντα τους και πότε τα αναθέτουν υπεργολαβικά:

Τέλος, υπεργολαβική ανάθεση σε μεταφορικές εταιρείες κάνουν οι ακόλουθες επιχειρήσεις:

Οι ακόλουθες εταιρείες (κατά κανόνα) δεν ασχολούνται με τη μεταφορά των προϊόντων τους:

Ποσοστό ετησίων δαπανών που αφορά επιβατικές μετακινήσεις ευρέθη μόνο στην περίπτωση της 3Μ που έχει έδρα στην Αθήνα αλλά μεταφέρει προϊόντα στην Ήπειρο:

Οι ακόλουθες εταιρείες μπόρεσαν να προσδιορίσουν τον τρόπο που υπολογίζουν το μεταφορικό κόστος αλλά όχι το κόστος:

Οι ακόλουθες επιχειρήσεις μπόρεσαν να προσδιορίσουν και τον τρόπο υπολογισμού και το μέγεθος του μεταφορικού κόστους:

Οι ακόλουθες επιχειρήσεις δεν μπόρεσαν να προσδιορίσουν το μεταφορικό τους κόστος:

Οι ακόλουθες επιχειρήσεις μπόρεσαν να προσδιορίσουν το μεταφορικό κόστος ως απόλυτο μέγεθος αλλά όχι ως ποσοστό των ετησίων δαπανών τους:

Οι ακόλουθες επιχειρήσεις μπόρεσαν να προσδιορίσουν το μεταφορικό κόστος ως ποσοστό των ετησίων δαπανών τους:

Βλέπουμε λοιπόν ότι το μεταφορικό κόστος κυμαίνεται από 2 έως 30% όπως απεικονίζεται και στο επόμενο ιστόγραμμα.

Σύμφωνα με το ιστόγραμμα, ή κατανομή του μεταφορικού κόστους έχει επικρατούσα τιμή από 5 έως 8%, ελάχιστες δε επιχειρήσεις έχουν μεταφορικό κόστος πάνω από 15% των εξόδων.

Σχετικά με την αξιολόγηση του μεταφορικού κόστους και επειδή οι Ευρωπαίοι εταίροι μας δεν μας διέθεσαν σχετικά δεδομένα, παρατίθενται στις επόμενες παραγράφους κάποια ενδιαφέροντα βιβλιογραφικά στοιχεία για την ορθή ερμηνεία των στοιχείων της Ηπείρου. Στη βιβλιογραφία μπορεί κανείς να εντοπίσει τιμές μεταφορικού κόστους ως ποσοστό της καθαρής παραγωγής (net output) για διάφορους βιομηχανικούς και βιοτεχνικούς τομείς (Βρετανικά δεδομένα):

Βιομηχανικός/βιοτεχνικός κλάδος %
άσβεστος και αδρανή
(chalk, clay, sand and gravel extraction)
29.78
γαλακτοκομικά προϊόντα
(milk products)
27.54
εξόρυξη άνθρακα
(coal mining)
25.24
ζαχαροπλαστική
(confectionery)
24.71
ζάχαρη
(sugar)
24.24
αναψυκτικά, κρασιά κλπ
(soft drinks, wines etc)
23.76
τούβλα, πυρότουβλα και πυρίμαχα υλικά
(bricks, fireclay and refractory goods)
22.27
λιπάσματα και ζιζανιοκτόνα
(fertilisers and pesticides)
17.4
ζωοτροφές και πτηνοτροφές
(animal and poultry foods)
17.04
φρούτα και λαχανικά
(fruit and vegetables)
13.33
μπέικον, κρέας και ψάρια
(bacon curing, meat and fish products)
13.04
ξυλεία
(timber)
11.74
κονσέρβες και μεταλλικά δοχεία
(cans and metal boxes)
11.72
ζυθοποιία και ποτοποιία
(brewing and malting)
11.7
υαλουργία
(glass)
9.49
παραγωγή χάρτου
(paper and board)
8.50
σίδηρος και χάλυβας
(iron and steel)
7.76
προϊόντα καμβά, σακιά
(canvas goods and sacks)
7.71
έπιπλα και ταπετσαρία
(furniture and upholstery)
7.52
κατασκευές
(construction)
6.67
μονωμένα σύρματα και καλώδια
(insulated wires and cables)
5.80
παιχνίδια και αθλητικός εξοπλισμός
(toys, games and sports equipment)
5.14
απόσταξη και ανάμιξη αλκοολούχων ποτών
(spirit distilling and compounding)
5.14
χαλιά
(carpets)
4.47
μη σιδηρούχα μέταλλα
(non-ferrous metals)
4.44
αγροτικά μηχανήματα (εκτός ελκυστήρων)
(agricultural machinery except tractors)
4.42
αγγειοπλαστική
(pottery)
4.03
δερμάτινα προϊόντα
(leather goods)
4.02
μάλλινα και πενιέ υφάσματα
(woolen and worsted)
3.88
καπνός
(tobacco)
3.33
εκτυπώσεις, εκδόσεις κλπ
(general printing, publishing etc)
2.92
φαρμακευτικά προϊόντα
(pharmaceuticals)
2.92
αυτοκινητοβιομηχανία
(motor vehicle manufacturing)
2.64
υποδηματοποιία
(footwear)
2.18
ανθρωποποίητες υφαντικές ίνες
(production of man-made fibers)
2.10
ραφή ρούχων ανδρών και παιδιών
(mens' and boys' tailored outwear)
1.94
μικρά εργαλεία
(engineers' small tools and gauges)
1.75
ωρολόγια
(watches and clocks)
1.08


Δδεν βρέθηκαν συγκρίσιμα δεδομένα που να δείχνουν το μεταφορικό κόστος ως ποσοστό των εξόδων.

Γενικά, μπορούμε να διακρίνουμε τις ακόλουθες συνιστώσες του λειτουργικού κόστους των μεταφορών:

  1. κόστος κίνησης
  2. έξοδα σταθμού

Ένας άλλος τρόπος εξέτασης του μεταφορικού κόστους είναι ο ακόλουθος:

  1. σταθερό κόστος
  2. λειτουργικό κόστος

Όσον αφορά το πως μπορεί μια μεταφορική εταιρεία να γίνει πιο ανταγωνιστική, οι ακόλουθες παράμετροι επηρεάζουν την επιλογή μέσου μεταφοράς:

  1. ταχύτητα
  2. κόστος
  3. παροχή εξειδικευμένων οχημάτων
  4. υπηρεσίες συσκευασίας
  5. αξιοπιστία
  6. ειδικές υπηρεσίες του οδηγού

Τα ακόλουθα αίτια επηρεάζουν την επιλογή ίδιου στόλου οχημάτων αντί για υπεργολαβική ανάθεση σε μεταφορική εταιρεία:

Αίτια %
αξιοπιστία
(reliability)
14.9
έλεγχος
(control)
13
πελατειακές σχέσεις
(customer relations)
9.4
ταχύτητα παράδοσης
(speed of delivery)
9.2
ευελιξία
(flexibility)
7.8
έξοδα
(costs)
7.4
χρονικοί περιορισμοί
(timing constraints)
6.6
τιμή υποδεέστερη εξυπηρέτησης
(price subordinate to service)
6.5
εξειδικευμένη δυνατότητα
(specialized capability)
5.5
ταχύτητα ανταπόκρισης
(speed of response)
5.1
προσαρμοστικότητα
(adaptability)
3.6
συνέπεια
(consistency)
3.5
ζημιές ή μόλυνση
(damage/contamination)
3.4
ασφάλεια
(security)
2.6
άλλο, μη χρηματικό
(other, not financial)
1.1
άλλο, χρηματικό
(other, financial)
0.5

Ομοίως, τα στοιχεία αυτά μπορούν να αξιολογηθούν από τις επιχειρήσεις.

Οδική υποδομή

Το κεντρικό πρόβλημα της Ηπείρου είναι ότι:

Ειδικότερα, τα ακόλουθα προβλήματα αναφέρθηκαν σχετικά με τo oδικό δίκτυο:

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η ιδιαιτερότητα μιας επιχείρησης που δεν επηρεάζεται από τα προβλήματα της υποδομής:

Σχετικά με την ασφάλεια και τα ατυχήματα:

Οι ακόλουθες λύσεις προτάθηκαν, μόνο μερικές εκ των οποίων είναι συγκεκριμένες:

Σχετικά με τον τρόπο υλοποίησης, προτάθηκαν τα ακόλουθα:

Ερχόμενοι τώρα σε επιμέρους έργα, σχετικά με το Ρίο-Αντίρριο και τη διάβαση προς Αθήνα έγιναν οι εξής παρατηρήσεις:

Σχετικά με την οδική διάβαση προς Μακεδονία:

Για την Εγνατία οδό προτάθηκαν τα εξής:

Αναφέρθηκε και η Ιόνια οδό:

Σχετικά με την έλλειψη περιμετρικών οδών για τις μεγάλες πόλεις, αναφέρθηκε ότι:

Για τον οδικό άξονα Ιωάννινα-Ηγουμενίτσα αναφέρονται τα εξής:

Για την πρόσβαση στην Ηγουμενίτσα παρατηρήθηκε:

Τέλος, έγινε και αναφορά στη ζεύξη Πρέβεζα-Άκτιο:

Σιδηροδρομική υποδομή

Προτεινόμενα σχετικά με τη σιδηροδρομική υποδομή:

Λιμενική υποδομή

Σχετικά με την οδική πρόσβαση στο λιμάνι της Ηγουμενίτσας:

Σχετικά με τον σχεδιασμό και την υποδομή του λιμένα, διατυπώθηκαν οι εξής παρατηρήσεις:

Σχετικά με τη λειτουργία του λιμένα:

Σχετικά με πλοία και δρομολόγια:

Γενικότερα σχόλια σχετικά με τη ναυτιλία:

Αεροπορική υποδομή

Προβλήματα όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές:

Διαχείριση μεταφορικής υποδομής

Για τις κυκλοφοριακές συνθήκες στην πόλη των Ιωαννίνων αναφέρθηκαν τα ακόλουθα:

Ειδικά για τα οχήματα αναφέρθηκαν τα εξής:

Αναφορά έγινε και σε προβλήματα των συνόρων:

Επίσης, έγινε αναφορά στο Γιουγκοσλαβικό πρόβλημα:

Ενδιαφέρον είναι ότι έγινε ειδική μνεία στις απεργίες:

Ειδικά για τις μεταφορικές εταιρείες, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα:

Τέλος, η εταιρεία οδικών μεταφορών Διαμάντης δεν κάνει επενδύσεις πλέον στην Ελλάδα παρά μόνο στην Ολλανδία διότι:

Για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση αναφέρθηκε:

Αρκετές εταιρείες υπέβαλλαν παράπονο για τις καθυστερήσεις:

Τα εξής αναφέρθηκαν σε σχέση με το κόστος μεταφορών:

Για προβλήματα που αφορούν τις ναυτιλιακές μεταφορές, παρατηρήθηκαν μόνο τα εξής:

Τέλος, μια επιχείρηση ανέφερε ότι δεν αντιμετωπίζει κανένα πρόβλημα:

Όσον αφορά προτάσεις για μέτρα:

Υλοποίηση μέτρων

Φορείς που θα έπρεπε να υλοποιήσουν τα προτεινόμενα μέτρα:

Σε τι θα μπορούσε να φανεί χρήσιμο το Ινστιτούτο Μεταφορών και Επικοινωνιών:


6. Ευρωπαίοι εταίροι

Επειδή η έρευνα των Ευρωπαίων εταίρων δεν έχει συμπληρωθεί μέχρι τώρα (Σεπτέμβριος 2001), στην ενότητα αυτή αναφέρουμε τα κυριότερα θέματα που σχετίζονται με την παρούσα μελέτη.

Κοινά χαρακτηριστικά όλων των περιοχών που μετέχουν ως εταίροι στο πρόγραμμα FINESTRA είναι:

Ιταλία

Οι Ιταλοί ίδρυσαν το 1998 στην περιφέρεια της Umbria φορέα αποκαλούμενο Παρατηρητήριο Κινητικότητας (ΠΚ, Mobility Observatory). Το ΠΚ σχηματίστηκε με τη συνδρομή τοπικών οργάνων σχετικών με τις μεταφορές και έχει τους ακόλουθους στόχους:

  1. παροχή τεχνικής υποστήριξης στην Τοπική Αυτοδιοίκηση σχετικά με το σχεδιασμό, τον προγραμματισμό και τη διαχείριση των μεταφορών
  2. συλλογή, ενημέρωση, εξέταση και ανάλυση δεδομένων περιφερειακής κινητικότητας που έχουν σχέση με τις επιπτώσεις των μεταφορών στο περιβάλλον
  3. καθορισμό μεθόδων συλλογής και ενημέρωσης δεδομένων ακόμα και με χρήση αυτοματισμών (π.χ. GIS, τηλεμέτρηση), σε συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση και τις επιχειρήσεις

Ο διαχωρισμός της ευρύτερης περιοχής σε ζώνες έγινε με βάση τα ακόλουθα κριτήρια:

Το ΠΚ καταγράφει τις συγκοινωνιακές ροές στις ζώνες αυτές. Για να δοθεί μια αίσθηση του μεγέθους της περιοχής που παρακολουθείται αναφέρεται ότι περιλήφθηκαν:

Με βάση τα ανωτέρω, το ΠΚ χρησιμεύει για τεχνική υποστήριξη αποφάσεων, αυτόματη διάγνωση κρίσιμων καταστάσεων (π.χ. κυκλοφοριακής συμφόρησης) και διενέργεια προσομοιώσεων για διερεύνηση εναλλακτικών σεναρίων και στρατηγικών.

Η βασική συνεισφορά των Ιταλών στην ομάδα των εταίρων είναι η μεταφορά τεχνογνωσίας για τις δραστηριότητες και τις μεθόδους του ΠΚ. Επίσης, κατά τη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στην περιφέρεια της Umbria, οι Ιταλοί εταίροι μας επέδειξαν τα μέτρα διαχείρισης της οδικής κυκλοφορίας και των μέσων μαζικής μεταφοράς της ιστορικής πόλης της Perugia.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η διαπίστωση, εκ μέρους των Ιταλών εταίρων, στη Βόρεια Ιταλία οι επιχειρήσεις εμφανίζονται διατεθειμένες να συμμετάσχουν στη χρηματοδότηση για την κατασκευή νέων δρόμων, γεγονός που δείχνει πόσο τους χρειάζονται.

Ιρλανδία

Ενδιαφέρουσα, κατά την ανταλλαγή τεχνογνωσίας μεταξύ των εταίρων, υπήρξε η διαπίστωση ότι αν και η οικονομία της Ιρλανδίας είναι πολύ προχωρημένη ειδικά σε περιοχές που εν μέρει υποκαθιστούν τις μεταφορές όπως το ηλεκτρονικό εμπόριο (e-commerce), η χώρα υστερεί σε διαχείριση των μεταφορικών συστημάτων, π.χ. στο Δουβλίνο παρατηρείται συχνά κυκλοφοριακή συμφόρηση.

Πορτογαλία

Οι Πορτογάλοι εταίροι βασικά καταγράφουν με χρήση GIS τα δίκτυα δημόσιων συγκοινωνιών στην κοιλάδα Ave.

Σε σχέση με το μέλλον των Ελληνικών ΚΤΕΛ (που στα επόμενα χρόνια πρόκειται να μετατραπούν σε ΑΕ) η εμπειρία των Πορτογάλων που έχουν ήδη ιδιωτικοποιήσει κάποιες εταιρείες λεωφορείων δείχνει ότι αρκετές περιοχές δεν καλύπτονται από δρομολόγια γιατί δεν μπορούν να λειτουργήσουν κερδοφόρα. Οι Ιταλοί προτείνουν την υποχρεωτική (ως πακέτο) ανάθεση κάποιων άγονων γραμμών μαζί με γραμμές που μπορούν να αποφέρουν κέρδος.

Επίσης, οι Πορτογάλοι σημειώνουν ότι οι χρήστες των ΙΧ ανθίστανται τη χρήση τρένου ακόμα και όταν διατίθενται χώροι στάθμευσης δίπλα σε σταθμούς τρένου. Μόνο κάτοικοι που ευρίσκονται πολύ κοντά στο τρένο (και μπορούν να μεταβούν στο σταθμό με τα πόδια) το επιλέγουν. Οι εταίροι έχουν προτείνει τη παροχή πληροφοριών για τις λεωφορειακές γραμμές και τα δρομολόγια από τηλεφώνου και μέσω του δικτύου (Internet).

Τέλος, οι Πορτογάλοι πραγματοποίησαν μια τηλεφωνική έρευνα στην υπό μελέτη περιοχή (Vale do Ave) που συμπεριέλαβε περίπου το 1% του πληθυσμού (980 τηλεφωνικές συνεντεύξεις). Μετά από επαφές με τις υπηρεσίες τοπικής αυτοδιοίκησης προέκυψαν μερικά χρήσιμα συμπεράσματα:

Ήπειρος

Οι ακόλουθες παρατηρήσεις είτε έχουν γίνει από τους εταίρους είτε προέκυψαν από τα δικά τους συμπεράσματα:


7. Προτεινόμενα μέτρα

Στην ενότητα αυτή, συγκεντρώνονται τα μέτρα επίλυσης των προβλημάτων επιβατικών ή εμπορευματικών μεταφορών που καταγράφηκαν μέχρι τώρα και αξιολογούνται με βάση επιλεγμένα κριτήρια έτσι ώστε να προκύψει ποια είναι ιδιαίτερα κατάλληλα για εφαρμογή και ποια πρέπει να αποφευχθούν.

Κριτήρια επιλογής

Τα ακόλουθα κριτήρια χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση και επιλογή των μέτρων που θα προταθούν από τη μελέτη αυτή:

  1. τα μέτρα καλό είναι να είναι συμβατά με τις δραστηριότητες του Ινστιτούτου Μεταφορών και Επικοινωνιών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (κριτήριο ΙΜΕ)
  2. ιδιαίτερα ενδιαφέρουν καινοτόμες μορφές χρηματοδότησης (κριτήριο καινοτομικής χρηματοδότησης)
  3. τα μέτρα πρέπει να συντείνουν στην ανάπτυξη και λειτουργία επιβατικών και εμπορευματικών μεταφορών κατά τρόπο συμβατό με το ποιότητα του ανθρωπογενούς και φυσικού περιβάλλοντος (περιβαλλοντικό κριτήριο)
  4. τα μέτρα να είναι διαχειριστικά και όχι μέτρα βελτίωσης της υποδομής (δηλ. κατασκευές, κριτήριο υποδομής)

Η συμβατότητα ή μη των διαφόρων μέτρων με τα κριτήρια συμβολίζεται είτε με το σύμβολο ώ (συμβατό με το κριτήριο) είτε με το σύμβολο ύ (ασύμβατο).

Γενικά μέτρα

Η αναπτυξιακή προσπάθεια της Περιφέρειας Ηπείρου, η οποία στηρίχθηκε στο 1ο Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης (1989-93), συνεχίζεται με την υλοποίηση του 2ου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης (1994-1999) καθώς και με τις ενέργειες και δράσεις που συγχρηματοδοτούνται από το Ταμείο Συνοχής και τις νέες Κοινοτικές Πρωτοβουλίες με τους εξής αναπτυξιακούς στόχους:

  1. βελτίωση των οικονομικών και κοινωνικών υποδομών
  2. αγροτική ανάπτυξη - ανάπτυξη των ορεινών όγκων της Περιφέρειας
  3. βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων
  4. βελτίωση του περιβάλλοντος
  5. αξιοποίηση και ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων της Περιφέρειας.

Η ενίσχυση της μεταφορικής κινητικότητας δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Οι μεταφορές αποτελούν παράγωγο ζήτηση (derived demand) και, εντασσόμενες στον δευτερογενή τομέα της οικονομίας, συντελούν με αποφασιστικό τρόπο στη λειτουργία του συνόλου του οικονομικού συστήματος. Επομένως, τα μέτρα αύξησης της κινητικότητας επιβατών και εμπορευμάτων θα πρέπει να εξυπηρετούν και ευρύτερους στόχους για την καλυτέρευση του οικονομικού κλίματος στην Ήπειρο που, με βάση τα ευρήματα της μελέτης, είναι:

Καταρχήν, όσον αφορά το μέγεθος των επιχειρήσεων, όπως ήδη εξετάσαμε, λόγω του δύσβατου μεγάλου μέρους της Ηπείρου, δεν έχουν αναπτυχθεί συνθήκες ανταγωνισμού και συχνά έχουμε πολλές μικρές εταιρείες που λειτουργούν στον ίδιο τομέα. Όμως, με τη βελτίωση των υποδομών που αναμένεται μέχρι το 2004, θα εισέλθουν νέες επιχειρήσεις από τη Μακεδονία και την Αθήνα στις αγορές της Ηπείρου. Αν και το βέλτιστο μέγεθος για λειτουργία στο υφιστάμενο ή νέο αυτό περιβάλλον δεν είναι γνωστό, προτείνουμε:

Αν και η παραγωγή ξυλείας περιορίζεται από την έλλειψη σύγχρονης βιομηχανίας επεξεργασίας ξύλου, δεν προτείνονται μέτρα αξιοποίησης διότι οι δασικές εκτάσεις αποτελούν πολύτιμο φυσικό πόρο της Ηπείρου (περιβαλλοντικό κριτήριο ύ).

Τα ακόλουθα μέτρα έχουν προταθεί από μελέτες στα πλαίσια του INTEREG:

Όσον αφορά την οικονομία διαφορετικών περιοχών της Ηπείρου:

Σε σχέση με τομείς που προσφέρονται για ανάπτυξη:

Ειδικά για την ενίσχυση του τουρισμού έχουν προταθεί:

Μέτρα για επιβατικές μεταφορές

Γενικά μέτρα:

Ειδικά όσον αφορά το ΚΤΕΛ Ιωαννίνων, προτάθηκαν τα εξής άμεσα και μεσοπρόθεσμα μέτρα που αφορούν τη λειτουργία του ΚΤΕΛ:

Επίσης, προτάθηκαν τα εξής μέτρα που αφορούν την υποδομή του ΚΤΕΛ:

Τέλος, προτάθηκαν τα ακόλουθα μακροπρόθεσμα μέτρα:

Ειδικά για την πόλη των Ιωαννίνων:

Σχετικά με την οδική ασφάλεια και τα ατυχήματα:

Όσον αφορά το λιμάνι της Ηγουμενίτσας και τη ναυτιλία γενικότερα:

Για τη βελτίωση της πρόσβασης στα μέσα μαζικής μεταφοράς πολιτών που ανήκουν σε ομάδες με μειωμένη μεταφορική κινητικότητα:

Μέτρα για εμπορευματικές μεταφορές

Σχετικά με την παρατηρούμενη έλλειψη στοιχείων μεταφορικού κόστους:

Σχετικά με το οδικό δίκτυο:

Σχετικά με τα προβλήματα που παρατηρούνται στη διακίνηση των εμπορευμάτων μέσω της πόλης των Ιωαννίνων:

Σχετικά με τα φορτηγά οχήματα:

Σχετικά με το λιμένα της Ηγουμενίτσας:

Σχετικά με το αεροδρόμιο των Ιωαννίνων:

Διάφορα μέτρα:

8. Ανακεφαλαίωση και συμπεράσματα

Τα ακόλουθα αναφέρονται επιγραμματικά ως βασικά συμπεράσματα της μελέτης:

Τα συμπεράσματα και μέτρα θα ολοκληρωθούν εντός του καλοκαιριού 2002 με συντονισμό των εργασιών των Ευρωπαίων εταίρων.