Η κοινωνία της Καινοτομίας

    KAINOTOMIA: Φαινόμενο με πολλές πλευρές
    ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ: Παράγοντας Ανταγωνιστικότητας
    ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ: Ευρωπαϊκό παράδειγμα Ι
    ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ: Ευρωπαϊκό παράδειγμα ΙΙ
    ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ: Ευρωπαϊκό παράδειγμα ΙΙΙ
    ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ: Παράδειγμα ΙV

 

KAINOTOMIA
Φαινόμενο με πολλές πλευρές

Ο όρος «καινοτομία» είναι κάπως ασαφής και διφορούμενος : στην τρέχουσα γλώσσα σημαίνει τόσο μια διαδικασία όσο και το αποτέλεσμά της. Σύμφωνα με τον ορισμό της καινοτομίας που προτείνει ο ΟΟΣΑ στο «εγχειρίδιο Frascati», πρόκειται για την μετατροπή μιας ιδέας σε εμπορεύσιμο προϊόν ή υπηρεσία, λειτουργική μέθοδο παραγωγής ή διανομής – νέα ή βελτιωμένη- ή ακόμα σε νέα μέθοδο παροχής κοινωνικής υπηρεσίας. Με τον τρόπο αυτόν ο όρος αναφέρεται στην διαδικασία. Από την άλλη μεριά , όταν με τη λέξη «καινοτομία» υποδηλώνεται ένα νέο ή βελτιωμένο προϊόν, εξοπλισμός, η υπηρεσία που διαχέεται επιτυχώς στην αγορά, η έμφαση δίνεται στο αποτέλεσμα της διαδικασίας. Η ασάφεια αυτή μπορεί να αποτελέσει πηγή σύγχυσης: όταν μιλά κανείς για την διάδοση της καινοτομίας, αναφέρεται στη διάδοση της διαδικασίας, δηλαδή των μεθόδων ή των πρακτικών που καθιστούν δυνατή την καινοτομία, ή στη διάδοση των αποτελεσμάτων, όπως δηλαδή των νέων προϊόντων. Η διαφορά έχει πολύ μεγάλη σημασία.

Σύμφωνα με την πρώτη έννοια του όρου (καινοτομική διαδικασία), το βάρος πέφτει στον τρόπο με τον οποίο επινοείται και παράγεται η καινοτομία, στα διάφορα στάδια που οδηγούν σε αυτήν (δημιουργικότητα, μάρκετινγκ, έρευνα και ανάπτυξη, σχεδιασμός, παραγωγή και διανομή) και στην αλληλεξάρτησή τους. Δεν πρόκειται για γραμμική διαδικασία, για σαφώς οριοθετημένες φάσεις και για αυτόματη αλληλουχία, αλλά μάλλον για ένα σύστημα αλληλεπιδράσεων και «παλινδρομικών κινήσεων» μεταξύ διαφόρων λειτουργιών και διαφόρων παραγόντων, των οποίων η πείρα, οι γνώσεις και η τεχνογνωσία ενισχύονται και εμπλουτίζονται αμοιβαία. Έτσι εξηγείται η διαρκώς μεγαλύτερη σημασία που αποδίδεται στην πράξη στους μηχανισμούς αλληλεπιδράσεων μέσα στην επιχείρηση (συνεργασία μεταξύ των διαφόρων μονάδων, συμμετοχή των εργαζομένων στην οργανωτική καινοτομία), αλλά και στα δίκτυα τα οποία συνδέουν την επιχείρηση με το περιβάλλον της (άλλες επιχειρήσεις, υπηρεσίες υποστήριξης, κέντρα τεχνογνωσίας, ερευνητικά εργαστήρια κτλ.). Η σχέση με τους χρήστες, η συνεκτίμησή της εκφραζόμενης ζήτησης, η έγκαιρη πρόβλεψη των αναγκών της αγοράς και της κοινωνίας έχουν επίσης εξίσου μεγάλη – αν όχι μεγαλύτερη – σημασία με την άριστη γνώση των τεχνολογιών.

Σύμφωνα με την δεύτερη έννοια του όρου (η καινοτομία ως αποτέλεσμα), το βάρος πέφτει στο νέο προϊόν, τη νέα μέθοδο ή τη νέα υπηρεσία. Διακρίνουμε, έτσι την ριζική καινοτομία (όπως είναι, παραδείγματος χάριν, η κυκλοφορία ενός νέου εμβολίου ή του δίσκου compact) και την βελτιωτική καινοτομία, η οποία μεταβάλλει, με προοδευτικές βελτιώσεις, τα προϊόντα, τις μεθόδους ή τις υπηρεσίες [παραδείγματος χάριν, η εισαγωγή μικροεπεξεργαστών 32 δυαδικών ψηφίων (bits) αντί των μικροεπεξεργαστών με 16 δυαδικά ψηφία (bits) στους ηλεκτρονικούς εξοπλισμούς ή η εισαγωγή του αερόσακου στα αυτοκίνητα].

Η εμφάνιση των νέων προϊόντων, μεθόδων ή υπηρεσιών μπορεί να γίνει σε όλους τους τομείς δραστηριοτήτων, παραδοσιακούς ή υψηλής τεχνολογίας, δημόσιους ή εμπορικούς, βιομηχανικούς, γεωργικούς ή τριτογενείς. Η καινοτομία μπορεί επίσης να αφορά τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος ή κοινής ωφέλειας: δημόσια υγεία, διοικητικές διαδικασίες, οργάνωση των ταχυδρομικών υπηρεσιών ή της δημόσιας εκπαίδευσης. Προωθείται σε μεγάλο βαθμό, από την εξέλιξη των κοινωνικών συμπεριφορών και των τρόπων ζωής, με τη σειρά της, όμως, συμβάλλει στη μεταβολή τους (πρβλ. , παραδείγματος χάριν, τον σημαντικό αριθμό νέων προϊόντων ή υπηρεσιών που είχε ως αποτέλεσμα η ανάπτυξη του αθλητισμού και των δραστηριοτήτων αναψυχής: Club Mediterranee, σέρφινγκ χιονιού, ποδήλατο παντός εδάφους κ.τ.λ και, αντιστρόφως, την επέκταση ή την μεταβολή των αθλητικών πρακτικών και επιδόσεων συνεπεία της ανάπτυξης νέων προϊόντων στην ποδηλασία, την ορειβασία και την ιστιοπλοία κυρίως).

Η καινοτομία δεν είναι επίσης κατ΄ανάγκη συνώνυμη με την (υψηλή) τεχνολογία, παρά το γεγονός ότι κάνει την εμφάνισή της όλο και πιο συχνά στους βιομηχανικούς εξοπλισμούς, τα υλικά, τα λογισμικά (ενσωματωμένη τεχνολογία) και τις μεθόδους. Σημαντικό ποσοστό των καινοτομιών προκύπτει από νέους συνδυασμούς γνωστών στοιχείων [παραδείγματος χάριν, το μαγνητοσκόπιο (βίντεο), η ιστιοσανίδα] ή από νέες χρήσεις(γουόκμαν) ή ακόμη, από τη δημιουργικότητα στο σχεδιασμό των προϊόντων. Η εταιρία Bang & Olufsen (Δανία) ξεπέρασε τα τεράστια προβλήματά της χάρη στην καινοτομία. Ο κύκλος εργασιών της παρουσίαζε στασιμότητα κατά την περίοδο 1990-1993, ενώ από τα 3.000 άτομα που απασχολούσε απέλυσε τα 700. Για την αντιμετώπιση των δυσκολιών αυτών υιοθέτησε το σλόγκαν: «Μια σημαντική καινοτομία κάθε 2 χρόνια για την υποστήριξη της ανάπτυξης». Η καινοτομική διαδικασία δεν έχει μόνο τεχνολογική χροιά: στην Bang & Olufsen το σχέδιο (ντιζάιν) θεωρείται πιο σημαντικό από τον μηχανολογικό παράγοντα. Το «ντιζάιν» είναι μια από τις συνιστώσες της άυλης επένδυσης που μπορεί «να κάνει τη διαφορά», κυρίως για προϊόντα «κορυφαίας ποιότητας» και υψηλού κόστους.

Ωστόσο, η τεχνολογική συνιστώσα είναι παρούσα – πολύ συχνά μάλιστα έχει αποφασιστική σημασία – στο σχεδιασμό, την παραγωγή και τη διανομή προϊόντων και υπηρεσιών. Η κατοχή των απαιτούμενων επιστημονικών και τεχνικών ικανοτήτων είναι ουσιώδους σημασίας από διπλή άποψη :

για την πραγματοποίηση των τεχνολογικών ανακαλύψεων (ως προς το θέμα αυτό, η ίδρυση και η ανάπτυξη νέων επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα για την τελειοποίηση και τη διάδοσή τους)

αλλά επίσης – και μάλιστα σε εξίσου σημαντικό βαθμό – για την κατανόηση και τη χρήση των νέων τεχνολογιών, όποια και αν είναι η προέλευσή τους.

επιστροφή στην κορυφή...

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ:
ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

επιστροφή στην κορυφή...

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ:
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ Ι

Μια μέση επιχείρηση στηρίζεται στην κατάρτιση για να καινοτομήσει

Πρώτη στην Ευρώπη στην παραγωγή χάλυβα ελατηρίων και μοναδική χαλυβουργία που ειδικεύεται στα προϊόντα αυτά η εταιρία Allevard Aciers προμηθεύει το 20% της ευρωπαϊκής αγοράς. Η επιχείρηση προσπαθεί εξάλλου να αναπτύξει νέα προϊόντα. Για να εδραιώσει όμως τη θέση της πρέπει να αυξήσει το μερίδιο αγοράς της και να το ανεβάσει από το 20 στο 30% της ευρωπαϊκής αγοράς και έτσι να γίνει η αναμφισβήτητη ηγέτιδα του τομέα.

Οφείλει να αναπτύξει τις ικανότητες παραγωγής της, οι οποίες έχουν κορεστεί στην προσπάθεια βελτίωσης της παραγωγικότητας, ιδίως με την αυτοματοποίηση της διαδικασίας παραγωγής. Ένα επενδυτικό πρόγραμμα 40 εκ. φράγκων προβλέπεται έτσι κάθε χρονιά για τον εκσυγχρονισμό των εγκαταστάσεων. Η πρόοδος αυτή οφείλει να πραγματοποιείται χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που απέκτησε η επιχείρηση, δηλαδή την ευελιξία και την ποιότητα. Τα στελέχη της αποφασίζουν επομένως να εντείνουν την προσπάθεια κατάρτισης προκειμένου η εισαγωγή των νέων τεχνολογιών και των νέων διαδικασιών να πραγματοποιείται χωρίς διαταραχή ουύτε στις προθεσμίες παραγωγής ούτε στο επίπεδο της ποιότητας.

Έτσι, με πολύ εμπειρικό τρόπο, η Allevard Aciers χτίζει με την πάροδο των ετών μια συνεκτική πολιτική ανάπτυξης των ανθρώπινων πόρων. Βοηθά να εξελιχθούν οι εσωτερικές κοινωνικές σχέσεις, δημιουργεί εταιρική σχέση με μια εταιρική εταιρία, συμμετέχει στα ευρωπαϊκά προγράμματα (ιδίως στο FORCE και στο EUROTECNEC), συνενώνει τοπικές ΜΜΕ στα ζητήματα της κατάρτισης. Αναζητά και εφευρίσκει νέες λύσεις. Με δύο λόγια, με πραγματικό τρόπο καινοτομεί και εντάσσεται στην Ευρώπη.

Όμως, το καλοκαίρι του 1992 η εταιρία, λόγω υπερβολικού φόρτου παραγγελιών, αντιμετωπίζει δυσκολίες. Η επιχείρηση είναι αναγκασμένη να συμπιέσει όλες τις θέσεις δαπανών της και να αντιμετωπίσει ως ενδεχόμενο τη λήψη μέτρων τεχνικής ανεργίας. Η πολιτική διαχείρισης ανθρώπινων πόρων εξακολουθεί να είναι πολύ ευάλωτη και τα κεκτημένα πολλών ετών κινδυνεύουν. Ωστόσο, η ικανότητα προσαρμογής της επιχείρησης στις αλλαγές της συγκυρίας ενισχύεται, χάρη στις καλύτερες ατομικές γνώσεις και ικανότητες, στην ευελιξία της και στο συνολικό δυναμισμό της.

επιστροφή στην κορυφή...

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ:
ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΙΙ

Μια ομάδα ολλανδικών ΜΜΕ κατασκευαστικού τομέα προβαίνουν από κοινού σε διάγνωση της καινοτομικής ικανότητάς τους.

Το Κέντρο Καινοτομίας των Νοτιοδυτικών Κάτω Χωρών έχει εκφράσει την επιθυμία να υποστηρίξει τις προσπάθειες που αποσκοπούν στην ανάπτυξη της καινοτομίας στις ΜΜΕ του κατασκευαστικού τομέα. Το προσωπικό αυτών των ΜΜΕ κυμαίνεται μεταξύ 20 και 100 ατόμων. Οι εν λόγω επιχειρήσεις χρησιμοποιούν τους παραδοσιακούς “κανόνες της τέχνης”. Ωστόσο τα νέα “έτοιμα για χρήση” προϊόντα ακούν έναν αμείλικτο ανταγωνισμό. Η προσπάθεια ικανοποίησης των νέων επιθυμιών του πληθυσμού, καθώς και η ανταπόκριση στα νέα αστικά πρότυπα, συνεπάγεται πρόσθετες δαπάνες. Οι περισσότερες από αυτές ΜΜΕ παραπονιούνται ότι η αποδοτικότητα τους είναι εξαιρετικά χαμηλή.

Χάρη στην πρότυπη δοκιμαστική (πιλοτική) πρωτοβουλία για την ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών, την οποία εφάρμοσε το εν λόγω ολλανδικό Κέντρο Καινοτομίας με την υποστήριξη της Επιτροπής, (πρόγραμμα ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ), μια ομάδα 18 επιχειρήσεων αυτού του τομέα δέχτηκε να συμμετάσχει σε σειρά σεμιναρίων που οργανώθηκαν από ειδικούς συμβούλους και να πραγματοποιήσουν, σε διήμερη βάση, διάγνωση της χρηματοπιστωτικής τους κατάστασης, της στρατηγικής και της οργάνωσής τους. Αντικειμενικός σκοπός ήταν να εξαχθούν συμπεράσματα για τις τάσεις του τομέα και να δοθεί μια συγκεκριμένη θέση σε κάθε επιχείρηση, σε συνάρτηση με τις καλύτερες και τις χειρότερες επιδόσεις του ομίλου, που παρουσιάζονται ανώνυμα.

Από τις συζητήσεις και τα σεμινάρια που πραγματοποιήθηκαν, προέκυψε μια αρκετά αντιφατική εικόνα. Παρά το γεγονός ότι το προσωπικό αυτών των ΜΜΕ εργάζεται σκληρά, η ανυπαρξία μεθοδικών και συγκροτημένων σχεδίων δράσης δεν επιτρέπει στις τεράστιες προσπάθειες που καταβάλλουν οι εργαζόμενοι να αποδώσουν καρπούς. Μετά από μια κριτική των αναγκαίων λειτουργιών, έγιναν συστάσεις για την εφαρμογή νέων μεθόδων όσον αφορά την αγορά και την παραλαβή του υλικού (75% των δαπανών), την ποιότητα, την πληροφορική και την επικοινωνία κτλ.

Σήμερα η υλοποίηση των συστάσεων αυτών είναι ήδη καθ’ οδόν, έχει σε συμβάλλει στην αύξηση του ζήλου με τον οποίο εργάζεται το προσωπικό αυτών των επιχειρήσεων.

επιστροφή στην κορυφή...

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ:
ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΙΙΙ

Πρότυπο δοκιμαστικό (πιλοτικό) σχέδιο ‘BIOMERIT’ - Ευρωπαϊκό δίκτυο στον τομέα της βιοτεχνολογίας

Το BIOMERIT, το οποίο βρίσκεται στο Cork (Ιρλανδία), είναι ένα δίκτυο στο οποίο συμμετέχουν περίπου 33 εταίροι, προερχόμενοι από 7 διαφορετικές χώρες. Κατά τα 3 πρώτα έτη των δραστηριοτήτων του, το BIOMERIT οργάνωσε περισσότερα από 14 σεμινάρια κατάρτισης στον τομέα την βιοτεχνολογίας, στα οποία πήραν μέρος 900 άτομα. Μια από τις πρωτοτυπίες του BIOMERIT είναι ότι έλαβε υπόψη του τόσο τις ανάγκες των φοιτητών και των ερευνητών, για να τους εξοικειώσει με την εργασία στα πλαίσια ευρωπαϊκών δικτύων, όσο και τις ανάγκες των επιχειρήσεων, για την προώθηση των βιοτεχνολογικών καινοτομιών στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις και στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και βιοτεχνίες.

Έτσι στη Μπρέσια (Ιταλία), μια γεωργική επιχείρηση που αντιμετώπιζε προβλήματα και η οποία απασχολούσε 7 άτομα (η επιχείρηση αυτή δεν ήταν αποδοτική παρά τα 265 εκτάρια της κτλ), αποφάσισε να αλλάξει και να εκσυγχρονίσει τις εγκαταστάσεις της. Βρέθηκε στην ανάγκη να παράγει τρόφιμα χωρίς χημικά προϊόντα και πρόσθετα προκειμένου να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις των καταναλωτών. Ως εκ τούτου, η επιχείρηση αυτή χρειάστηκε να στραφεί προς την βιοτεχνολογία.

Οι ιδιοκτήτες παρακολουθούσαν ένα σεμινάριο για την προστασία των καλλιεργειών, το οποίο οργανώθηκε στην Ιρλανδία και απευθυνόταν σε γεωργούς. Χάρη στην άριστη οργάνωση του σεμιναρίου αυτού, μόλις σε μια εβδομάδα, οι ιταλοί ιδιοκτήτες μπορούν να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις της αγοράς, και δημιούργησαν διεθνείς στην χώρα τους, και να τη διαδώσουν στην περιφέρειά τους.

Σύστημα Ποιότητας (πρόγραμμα Force)

Ένα consortium ισπανικών, ιρλανδικών και πορτογαλικών επιχειρήσεων έθεσε σε εφαρμογή ένα πρόγραμμα κατάρτισης με στόχο την αντιμετώπιση των αναγκών των ευρωπαϊκών ΜΜΕ όσον αφορά την εφαρμογή Προγραμμάτων Ποιότητας. Το πρόγραμμα κατάρτισης αποσκοπεί να βοηθήσει στην κατανόηση της ποιότητας ως αναπόστατου μέρους της στρατηγικής διοίκησης και ως εργαλείου διαχείρισης των ανθρώπινων πόρων. Το σχέδιο συνείσφερε επίσης στη διάδοση και στην εφαρμογή των προτύπων ποιότητας ISO 9000 σε διάφορες ευρωπαϊκές περιφέρειες.

Ο πληθυσμός - στόχος σχεδίου περιλαμβάνει τους υπεύθυνους ποιότητας των επιχειρήσεων του consortium. Δημιουργήθηκε σειρά υλικών για εξ αποστάσεως κατάρτιση και εκπονήθηκαν περιπτωσιολογικές μελέτες σε βίντεο. Οι εν λόγω μελέτες δείχνουν πως οι επιχειρήσεις χρησιμοποίησαν και εφάρμοσαν στην πράξη επιτυχώς την ποιότητα στην οργάνωσή τους.

επιστροφή στην κορυφή...

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ:
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΙV

Η καινοτομία μπορεί να επιτύχει εάν κινητοποιηθούν όλες οι ικανότητες της επιχείρησης. Αντιστρόφως, μπορεί να αποτύχει όταν δεν εξασφαλίζεται αυτή η συνοχή: αυτό δείχνει το παράδειγμα προς αποφυγή του RCA, μεγάλου αμερικάνικου ομίλου στον τομέα των ηλεκτρονικών ειδών. Το ερευνητικό τμήμα του ομίλου σχεδίασε, στο τέλος της δεκαετίας του 70, νέα προϊόντα, στα οποία δεν πίστευε το εμπορικό τμήμα, με αποτέλεσμα να τα διαθέσει στην αγορά, με επιφυλακτικότητα. Και ενώ είχε προηγηθεί τεχνολογικά, ιδίως στον οπτικό δίσκο και στο μαγνητοσκόπιο (βίντεο), ο όμιλος RCA δεν κατόρθωσε να επιβιώσει λόγω των συνεπειών αυτής της εσωτερικής σύγκρουσης.